Midis monoteizmit dhe bestytnisë: Bajrami dhe Dita e Verës
Nga Hoxhë Xhemis Stafa
Në historinë e shoqërive njerëzore, festat nuk janë vetëm momente gëzimi, ato janë pasqyra të botëkuptimit të një populli për jetën, veten dhe atë që ata besojnë. Përmes festave shfaqet mënyra se si një shoqëri e kupton universin, natyrën dhe marrëdhënien e saj me Zotin. Në këtë kuptim, dallimi midis festave monoteiste dhe festave me origjinë pagane nuk është vetëm historik, por edhe filozofik dhe fetar.
Sedâ-i Millet – Zëri i Islamit në Shqipëri (1913-1915)
Përgatiti Samuel Laze
Në ditët e sotme edhe pse media konsiderohet si pushteti i katërt, në fakt për nga rëndësia dhe funksioni që mbart është e qartë që luan rolin kryesor në përgatitjen e terrenit psikologjik për vazhdimësinë dhe qëndrueshmërinë e pushteteve të tjera. Është pikërisht media ajo që kryen operacionet e krijimit të perceptimeve në opinionin publik. Emërtimet dhe temat e emisioneve e rubrikave, të ftuarit, pyetjet që drejtohen, përgjigjet që kthehen, komentet, leksiku që përdoret, algoritma, mesazhet subliminale që përcillen... Asnjë prej tyre dhe çfarëdolloj nocioni tjetër që preket nga gishti i medias nuk është rastësi! Të gjitha këto rrotullohen rreth boshtit ideologjik ku bëjnë pjesë.
***
Të parët tanë, duke e njohur mjaft mirë këtë realitet, në sajë të ferâsetit (aftësia për të kuptuar përtej asaj që duket) e ndjenë paraprakisht dhimbjen e atentatit ndaj identitetit shqiptar dhe sovranitetit të Shqipërisë që do zbatohej në shekullin e XX. Për këtë arsye, edhe pse ishin të vetëdijshëm që duart i kishin të lidhura dhe nuk mund të notonin dot kundra rrymës që po vinte, edhe pse e kuptuan që shqiptarinë tani e priste “qameti”, me shprehjen e tyre “për t’i shpëtuar përgjegjësisë morale” dhe “për t’i përgatitur terrenin pasardhësve” u përpoqën të mbillnin një fidan të fundit para furtunës që do shkaktonin komitetet e fshehta në vendin tonë. Në një hadith-i sherif urdhërohet e thuhet që : “Edhe po ta dini se nesër bëhet qameti, mbilleni fidanin që keni sot në dorë”
Sedâ-i Millet, ishte gazeta e parë - pas krijimit të shtetit – që u rrjeshtua qartë në krahë të vlerave tona kombëtare dhe interesave të Shqipërisë kundrejt invazioneve rajonale dhe qarqeve anti-shqiptare të cilat përveç copëtimit fizik të trevave tona, në radhë të parë më herët kishin planifikuar dhe po aplikonin intensivisht përçarjen në botëkuptim. Në kohët më të hershme principatat ndaheshin dhe kufizoheshin në njësi të caktuara territoriale, ndërsa sot çdo familje, mbase dhe çdo anëtar në familje është një “principatë” më vete për nga botëkuptimi që ka përvetësuar. Rrjedhimisht është shumë e vështirë t’i bësh “ dy mendje bashkë”. Sikurse thotë edhe myfesiri i mirënjohur Mevlana Xhelaleddini Rumi Hz. : “Njerëzit nuk kuptohen ngaqë flasin të njëjtën gjuhë por ngaqë ndajnë të njëjtat ndjenja.”
Emërtimi si “Sedâ i Millet” sot mund të tingëllojë si i huaj, arkaik apo turqizëm por për kohën dhe brezat e atëhershëm ishte një zgjedhje mjaft e goditur apo nëse do shprehemi dhe ne me shqipen e vjetër, ishte me isâbet. Disa Sedâ-i Milletin duan ta përkthejnë si Zëri i Popullit, mirëpo fjala latine “popull-populus” nuk është ekuivalente me nocionin “mil’let” pasi populli ka të bëjë me një grumbull të madh njerëzish ndërsa milleti nënkupton një bashkësi njerëzore me unitet në mendime dhe ndjenja. Njerëzit që gëzohen dhe mërziten për të njëjtat gjëra konsideohen i njëjti milet. Fjala latine popull mund t’i afrohet deri diku fjalës sonë “hallk”.Gjithashtu fjala “sedâ” mbart kuptimin e zërit harmonik, të bukur, të përshtatshëm, origjinal...Nuk duhet ta harrojmë se atentati që i është bërë gjuhës shqipe shekullin e fundit është pjesë e atentatit ndaj Islamit. Kush do ta shikojë se si ka qenë shqipja klasike le të lexojë mevludin e Hafiz Ali Ulqinakut. Mevludet shkruheshin me gjuhen e njerëzve të thjeshtë në mënyrë që të mund të kuptoheshin nga të gjithë.
***
Tani të kthehemi te gazeta. Sedâ i Millet është botuar në dy gjuhë edhe në shqip edhe turqisht. Në arkivat e A.Q.SH kemi mundur të gjejmë numrin e parë të botimit por vetëm në gjuhën turke (osmanisht) pasi siç duket (shpresoj të jemi gabim) kopjet në gjuhën shqipe i kanë zhdukur të gjitha (ose kanë humbur) për arsye që i kemi renditur në shkrime të tjera. Më poshtë do të paraqitet përkthimi i shkrimit të parë, të numrit të parë në shqipen moderne:
SEDÂ-I MILLET
Viti i themelimit: 1329 – 1331
Viti i Parë, nr: 1 (Xhuma), 14 Shaban 1331, 5 Korrik 1329
(Data shënohej sipas dy kalendareve; hixhri dhe rumi. Kalendari rumi filloi të përdorej gjatë periudhës së Sulltan Abdylmexhidit (1823-1861). Kjo për arsye të lehtësimeve në proceset e mbledhjes së taksave sepse sipas kalendarit hënor i cili duke qenë se ka fiks 355 ditë, muajt rastisin në stinë të ndryshme brenda një numri të caktuar vitesh dhe në këtë mënyrë koha e mbledhjes së taksave qëllon edhe në dimër, gjë që nënkuptonte më pak arkëtime në thesarin e shtetit. Për këtë arsye shpikën kalendarin rumi i cili sërish merrte si kriter hixhretin por muajit dhe vitet i llogariste në bazë të lëvizjes së diellit dhe jo të hënës. Në Shqipëri të dyja këto kalendare u zëvendësuan me kalendarin e sotëm gregorian në kohën e A. Zogut i cili ishte një imitues i dobët i Mustafa Qemalit. /shënim i përkthyesit)
Vendi i Administrimit (Mahal-i Idare)
Shkodër: Parrucë, Zyra e Posaçme (Daire-i Mahsusa)
Çmimi i abonimit: Për krahinën, tarifa vjetore : 30, ndërsa tarifa 6 mujore 20 groshë (gurush)
Lajmërim Special
Shkrimet që i shërbejnë kombit dhe janë në të mirën e vendit do të pranohen dhe publikohen me shumë kënaqësi.
Dokumentet që nuk publikohen nuk kthehen sërish.
Për njoftime apo çështje të tjera duhet t’i drejtoheni zyrës qëndrore.
Tani për tani, numri i ri do botohet një herë në javë.
Gazetë din-i, politike (sijaset), shkencore dhe opinioniste.
20 pare
Arsyeja e kësaj iniciative dhe qëllimi i botimit
Bota njerëzore, për të mbërritur në zhvillimet dhe lehtësimet e sotme ka kaluar përmes një mijë rrugëve me pengesa dhe për t’i lënë brezave në vijim gjurmë të mira dhe vepra të dobishme nuk është kursyer për të treguar çfarëdolloj sakrifice përballë vështirësive që ka hasur. Në këtë mënyrë ka mundur me sukses të nxjerrë në pah këto arritje të jashtëzakonshme, të cilat pjesërisht mund t’i shohim, ndërsa një pjesë fatkeqësisht i mohojmë kur i dëgjojmë.
Edhe pse për përgatitjen e terrenit të nevojshëm duke lehtësuar realizimin dhe sigurimin e suksesit në këto arritje të jashtëzakonshme kanë shërbyer dhe vazhdojnë ende të shërbejnë shumë instrumente (vasëta), ne besojmë se mes tyre, më e rëndësishmja është kategoria e medias (sënëf-i matbaat).
(Këtu fjalën “matbaa” e cila ka kuptimin e vendit ku shktypen libra, gazeta, revista, broshura, karta... e përkthyem si “media” duke marrë parasysh kontekstin dhe qëllimin në të cilën është përdorur)
Meqë e dimë se këtë të vërtetë e aprovon çdo mendimtar, nuk e gjejmë të tepërt të themi disa fjalë në lidhje me mënyrën e krijimit të medias.
Studiuesit dhe analizuesit e historisë na bëjnë të ditur që: njerëzimi në ezmine-i kadime, pra në epokat e hershme, është rritur e edukuar në një mënyrë të papranueshme si rezultat i brutalitetit primitiv dhe për shekuj me radhë është mbytur në tufanin e trazirave.
Kur filloi të kuptohej se kjo mënyrë jetese ishte tërësisht e panevojshme, ishte një përplasje e kotë, pa arsye, dhe një zhurmë boshe, dita-ditës iu përveshën punës duke kërkuar për rrugët dhe mjetet efikase për ta larguar veten e tyre nga epiteti i brutalitetit primitiv, për një kohë të gjatë në atë luginë hulumtimesh arritën të avanconin duke u përpjekur me të gjitha forcat që kishin. Me pak fjalë, ndjenë nevojën për të jetuar në formën e një shoqërie. Duke qënë kështu, të gjithë kryetarët e fiseve dhe ashireteve me qëllimin e pastër për të shërbyer në ndriçimin e mendjes dhe kultivimin e moralit të bukur te populli që kishin nën sundimin e tyre, nuk nguronin të jepnin këshilla dhe të thoshin fjalë të urta me një gjuhë të përshtatshme për ta në vendet ku mblidheshin së bashku.
Vazhdimësia e kësaj gjendjeje filloi të nxjerrë në pah te ta në një mënyrë krejt të natyrshme emocione, ndjenja dhe ide të reja.
Me qëllimin për t’i avancuar këto ide të reja dhe për të siguruar dobi të mëdha, çdo komb dhe çdo shoqëri filloi të kërkojë për shpikjen e diçkaje që do t’i mundësonte përhapjen në masë të qëllimeve dhe synimeve të tyre dhe në këtë drejtim nisën të punonin në mënyrë serioze. U përballën me vështirësi të hatashme. U përballën dhe u përplasën por në një mënyrë apo një tjetër arritën suksesin e ekzistencës së botës së medias në ditët e sotme.
Sot njëzëri dihet në mënyrë të pakontestueshme që një komb të mund të jetojë, të ketë prosporitet, mirëqenie e të jetë i moralshëm duhet me patjetër t’i shërbejë diturisë, shkencës dhe kulturës shpirtërore, t’i kërkojë dhe t’i gjejë rrugët se si mund të shërbejë atyre.
Sërish mjeti më efikas që do të hapë dyert e bahçes së diturisë dhe do t’i udhëheqë kërkuesit e mirësisë e kulturës është media.
(Këtu në lidhje me fjalën “hadika-i marifet” që e kemi përkthyer në mënyrë të “sajuar” si “bahçe e diturisë” duhet të sqarojmë dallimin midis diturisë, ilmit, dhe marifetit. Këto koncepte janë përdorur në gjuhën shqipe deri sa u eleminuan në mënyrë të posaçme në shek. XX. Le t’i shpjegojmë me anë të një shembulli të thjeshtë: Një njeri vrojton retë që janë mbledhur e errësuar dhe e kupton se pas pak do bjerë shi. Kjo është dituria. Një njeri tjetër e shpjegon këtë ngjarje me argument; avulli i ujit ngrihet nga toka dhe detet, ftohet në atmosferë dhe formohen retë. Kur pikat e ujit në re bëhen të rënda dhe bashkohen bien në tokë në formën e shiut. Kjo është ilm. Ndërsa një njeri tjetër arrin ta kuptojë se këto mekanizma tregojnë mënyrën se si Allahu e drejton universin, pra arrin të shohë pasqyrimin e emrave të Tij pas ngjarjeve. Kjo është marifet. Zotëruesit e marifetit quhen “arif”. Sot fatkeqësisht, kur dikish dëgjon fjalën marifet i shkon në mendje ndonjë mashtrim apo vjedhje. Këtë shpjegim e bëmë që të kuptohet se sa e rëndë është goditja që i është bërë botëkuptimit tonë me eleminimin e terminologjisë islame nga fjalori i shqipes dhe nuk ka për qëllim të japë leksione marifeti sepse një gjë të tillë as nuk kemi të drejtë e as kompetencë ta marrim përsipër.)
Një komb pa media, ashtu sikurse nuk mund të arrijë asnjë nga synimet e veta, ashtu edhe nuk është e nevojshme të shpjegohet që në brezat e ardhshëm do të shkaktojë dëmtimin e rëndë të ekzistencës kombëtare.
Por ne, duke qenë se besojmë fuqimisht se këto të vërteta të hidhura do të manifestohen (tezahyr) një ditë, për t’i shpëtuar përgjegjësisë morale ose të paktën për t’i përgatitur terrenin pasardhësve tanë, do t’i bëjmë ballë çdo vështirësie për kryerjen e këtij misioni të rëndësishëm duke përdorur një mjet me anë të së cilit do të mbrojmë të drejtat tona.
Shpresojmë se kjo përpjekja jonë do të mirëpritet nga të gjithë bashkombësit tanë dhe gabimet që mund të ndodhin për shkak të natyrës sonë njerëzore do të na i falin për hatër të nijetit tonë të pastër (hysn-i nijet). Por vetëm kaq? Jo, sigurisht që nuk do kursehen për çfarëdolloj ndihme, veçanërisht me ndihmën e kalemit, të cilën e kërkojmë me përulësi nga ylemaja jonë bujare e fisnike.
E shohim të vlefshme për ta përmendur edhe këtë:
Gazeta jonë nuk i shërben qëllimeve të asnjë individi apo shoqërie të caktuar dhe nëse ka diçka ku mbështetet është vetëm din-i, milleti dhe vazifeja (misioni, detyra). Ndërsa kundrejt fuqive që duan t’i mbulojnë këto të vërteta që kemi shkruar do të mbrohet me gjithë qenien e vetë dhe në këtë mënyrë do të vazhdojë botimin e saj.
Nëse arrihet sukses, çfarë lumturie!
(ve minallahi tevfik)
Redaksia
Vazhdon...
Studimi global: Agjërimi gjatë Ramazanit mbetet praktika fetare më e përhapur në Shqipëri
Një studim i gjerë ndërkombëtar mbi praktikimin fetar të myslimanëve në botë ka nxjerrë në pah një realitet të veçantë për Shqipërinë. Sipas raportit të publikuar nga Pew Research Center, myslimanët shqiptarë rezultojnë ndër komunitetet më pak praktikues fetarë në botën myslimane, edhe pse një pjesë e madhe e popullsisë identifikohet historikisht me Islamin.
Studimi është pjesë e një projekti global të Pew mbi myslimanët në botë dhe përfshin sondazhe të realizuara në dhjetëra vende me shumicë myslimane. Në total, projekti mbulon më shumë se 38 mijë intervista me myslimanë në 39 vende, duke përfaqësuar rreth dy të tretat e popullsisë myslimane globale.
Në këtë studim analizohen disa tregues kryesorë të praktikimit fetar, si rëndësia e fesë në jetën personale, frekuenca e lutjes, pjesëmarrja në xhami, agjërimi gjatë Ramazanit dhe praktika të tjera fetare.
Rezultatet tregojnë një kontrast të fortë mes Shqipërisë dhe shumicës së vendeve myslimane, veçanërisht në Lindjen e Mesme dhe Azinë Jugore, ku praktikimi i fesë mbetet shumë i lartë.
Rëndësia e fesë: Shqipëria shumë më sekulare se shumica e vendeve myslimane
Në shumë vende myslimane, feja zë një vend qendror në jetën e përditshme. Në Afganistan, Pakistan, Egjipt dhe Jordani, mbi 95 për qind e myslimanëve deklarojnë se feja është “shumë e rëndësishme” në jetën e tyre.
Në Pakistan, për shembull, kjo përqindje arrin rreth 96 për qind, ndërsa në Afganistan dhe Egjipt është gjithashtu mbi 90 për qind.
Në Shqipëri, situata është dukshëm më e moderuar. Sipas studimit, rreth 15 për qind e myslimanëve shqiptarë deklarojnë se feja është shumë e rëndësishme në jetën e tyre.
Kjo e vendos Shqipërinë në një nivel shumë më të ulët krahasuar me vendet e tjera myslimane dhe madje edhe krahasuar me shumë vende të Ballkanit.
Lutja e përditshme: vetëm një pakicë në Shqipëri
Një nga indikatorët më të rëndësishëm të praktikimit fetar është frekuenca e lutjes.
Në shumë vende myslimane, një pjesë shumë e madhe e besimtarëve deklarojnë se luten disa herë në ditë sipas ritualit islam.
Në Afganistan, për shembull, më shumë se 80 për qind e myslimanëve thonë se luten çdo ditë. Në Pakistan kjo shifër është rreth 79 për qind, ndërsa në Egjipt dhe Jordani gjithashtu mbi 70 për qind.
Në Shqipëri, situata është krejt ndryshe.
Sipas studimit, vetëm rreth 7 për qind e myslimanëve shqiptarë deklarojnë se luten çdo ditë.
Kjo është një nga përqindjet më të ulëta në të gjithë botën myslimane dhe tregon një nivel shumë të kufizuar të praktikimit të përditshëm të ritualeve fetare.
Pjesëmarrja në xhami: ndër më të ulëtat në botën myslimane
Edhe pjesëmarrja në xhami është dukshëm më e ulët në Shqipëri.
Në shumë vende myslimane, një pjesë e madhe e burrave marrin pjesë rregullisht në namazin e së premtes.
Në Pakistan dhe Afganistan, për shembull, mbi 60 për qind e burrave myslimanë deklarojnë se shkojnë në xhami të paktën një herë në javë.
Në Shqipëri, sipas studimit, vetëm rreth 5 për qind e myslimanëve deklarojnë se marrin pjesë rregullisht në xhami.
Shumica e besimtarëve shqiptarë shkojnë në xhami vetëm në raste të veçanta, si festat fetare ose ceremonitë familjare.
Ramazani: rituali më i përhapur edhe në Shqipëri
Megjithatë, edhe në Shqipëri ekziston një praktikë fetare që mbetet relativisht e përhapur: agjërimi gjatë muajit të Ramazanit.
Sipas studimit, rreth 44 për qind e myslimanëve shqiptarë deklarojnë se agjërojnë gjatë Ramazanit.
Edhe pse kjo përqindje është më e ulët se në shumicën e vendeve myslimane, ku shpesh arrin mbi 90 për qind, ajo mbetet një nga praktikat më të përhapura fetare në Shqipëri.
Në vende si Egjipti, Jordania apo Indonezia, më shumë se 90 për qind e myslimanëve deklarojnë se agjërojnë gjatë Ramazanit.
Shqipëria një rast unik në botën myslimane
Sipas studiuesve të Pew Research Center, pozicioni i Shqipërisë në këtë studim lidhet fort me historinë e saj politike dhe shoqërore.
Gjatë periudhës komuniste, Shqipëria u shpall zyrtarisht shteti i parë ateist në botë në vitin 1967, duke ndaluar të gjitha institucionet fetare dhe praktikimin publik të fesë.
Ky proces zgjati për më shumë se dy dekada, duke ndërprerë traditat fetare institucionale në vend.
Pas viteve ’90, feja u rikthye në jetën publike, por shoqëria shqiptare kishte tashmë një kulturë relativisht të fortë sekulare.
Përfundimi i studimit
Studimi global i Pew Research Center tregon se myslimanët në botë kanë nivele shumë të ndryshme të praktikimit fetar, të ndikuara nga historia, kultura dhe sistemi politik i vendeve ku jetojnë.
Shqipëria rezulton të jetë një nga vendet më sekulare brenda botës myslimane. Edhe pse një pjesë e madhe e popullsisë identifikohet historikisht si myslimane, vetëm një pakicë e vogël praktikon rregullisht rituale fetare si lutja e përditshme apo pjesëmarrja në xhami.
Kjo e bën Shqipërinë një rast unik për studiuesit e sociologjisë së fesë dhe një shembull të një shoqërie ku identiteti fetar ekziston, por praktika e përditshme fetare mbetet relativisht e kufizuar.
Uniteti i Umetit Islam dhe domosdoshmëria e kujdesit ndaj përçarjes dhe Tekfirit në Dritën e Kuranit Fisnik
Në themel të mesazhit hyjnor të shpallur në Kurani qëndron ndërtimi i një bashkësie njerëzore të bazuar mbi drejtësi, besim dhe unitet. Një nga dimensionet më të rëndësishme të etikës islame është kujdesi i jashtëzakonshëm që duhet treguar në marrëdhëniet ndërmjet besimtarëve, sidomos në shmangien e përçarjes dhe në ndalimin e akuzave të pabaza ndaj njëri-tjetrit. Në këtë kuadër, një nga argumentet më të fuqishme kuranore që dëshmon këtë parim është ajeti i Surës En‑Nisa, i cili përmban një paralajmërim të qartë për besimtarët që të jenë jashtëzakonisht të kujdesshëm në gjykimin e të tjerëve dhe në etiketimin e tyre si jobesimtarë. Ajeti thotë:
“O ju që besuat, kur marshoni në rrugën e All-llahut (për në luftë), të jeni të matur (të mos nguteni), e mos i thoni atij që ju shpreh selamin (besimin): ‘Nuk je besimtar!’, duke kërkuar me të mjet (mall) të jetës së kësaj bote, pse te All-llahu janë begati të mëdha. Ashtu (jobesimtarë) ishit edhe ju më parë, e All-llahu ju dhuroi (besimin), pra sqaroni mirë! All-llahu është i Njohur në hollësi për atë çka veproni.” (En-Nisa: 94)
Ky ajet përbën një nga tekstet më të rëndësishme kuranore në çështjen e kujdesit ndaj tekfirit, pra shpalljes së dikujt si jobesimtar. Në kontekstin e shpalljes së tij, ajeti u drejtohet besimtarëve që të jenë të matur dhe të mos nxitojnë në gjykim, madje edhe në situata lufte, duke ndaluar qartë që një person i cili shfaq shenja të besimit, siç është përshëndetja islame, të akuzohet për mosbesim. Ky parim shpalos një etikë të lartë islame: besimtari duhet të jetë i kujdesshëm, i drejtë dhe i matur në gjykimin e të tjerëve, sepse gjykimi i zemrave i takon vetëm Allahut. Ky udhëzim kuranor është jashtëzakonisht aktual edhe në kontekstin bashkëkohor, ku konfliktet e brendshme ndërmjet muslimanëve shpesh ushqehen nga akuza të ndërsjella dhe nga etiketimi i njëri-tjetrit si jobesimtar. Ajeti në fjalë përbën dëshmi të qartë se Islami e ndalon kategorikisht këtë praktikë dhe kërkon maturi të plotë në raportet ndërmjet besimtarëve.
Së pari duhet theksuar se shkaku i ngritjes së umetit islam në historinë e tij të hershme ishte kapja e fuqishme dhe e sinqertë për këtë fe të shpallur nga Allahu i Madhëruar. Ky umet u bë unik dhe i bashkuar, dhe nga kjo njësi u formua një fuqi e madhe që për një kohë të gjatë ishte pothuajse e pamposhtur. Historia e qytetërimit islam dëshmon se fuqia e tij nuk buronte vetëm nga kapacitetet materiale, por mbi të gjitha nga uniteti shpirtëror dhe ideologjik i besimtarëve rreth parimeve të shpalljes hyjnore. Prandaj, prapambetja dhe dobësia e muslimanëve në epoka të mëvonshme mund t’i përshkruhen kryesisht një problemi thelbësor: përçarjes. Pikërisht përçarja e ka dobësuar umetin islam dhe ka bërë që ai të fragmentohet në sekte, grupe dhe shoqëri të shumta që shpesh harxhojnë energjitë e tyre në konfliktet e brendshme.
Allahu i Madhëruar e ka paralajmëruar qartë këtë rrezik në shumë ajete të Kuranit. Në Suren Ali Imran thuhet: “Dhe kapuni që të gjithë ju për litarin (fenë dhe Kuranin) e Allahut dhe mos u përçani.” (Ali Imran:103). Ky ajet është një nga bazat themelore të konceptit të unitetit islam. Ai nuk është vetëm një thirrje morale, por një imperativ hyjnor që kërkon nga besimtarët të mbështeten kolektivisht në shpalljen e Allahut dhe të shmangin çdo formë përçarjeje. Në të njëjtën sure Allahu paralajmëron gjithashtu: “E mos u bëni si ata që u ndanë dhe u përçanë pasi u patën zbritur argumentet. Ata do të pasojnë një dënim të madh.” (Ali Imran:105). Ky paralajmërim tregon se përçarja nuk është thjesht një dobësi sociale, por një devijim i rëndë nga udhëzimi hyjnor që sjell pasoja të rënda shpirtërore dhe historike.
Në mënyrë të ngjashme, në Suren El‑Enfal Allahu thotë: “E mos u përçani mes vete e të dobësoheni e ta humbni fuqinë (luftarake).” (El-Enfal:46). Ky ajet e lidh drejtpërdrejt përçarjen me humbjen e fuqisë dhe të suksesit kolektiv. Kur besimtarët janë të bashkuar, ata përbëjnë një forcë të qëndrueshme që mund t’i përballojë sfidat dhe sulmet e jashtme; por kur ndahen dhe përçahen, energjia e tyre shpenzohet në konflikte të brendshme, duke krijuar dobësi që shfrytëzohen nga kundërshtarët. Në këtë kuptim, uniteti nuk është vetëm një ideal moral, por një domosdoshmëri strategjike për mbijetesën dhe fuqinë e umetit.
Po kështu, në Suren El‑Huxhurat theksohet dimensioni shpirtëror dhe vëllazëror i këtij uniteti: “S’ka dyshim se besimtarët janë vëllezër.” (El-Huxhurat:10). Ky ajet vendos një parim themelor: marrëdhënia ndërmjet besimtarëve është marrëdhënie vëllazërie. Ky koncept tejkalon kufijtë etnikë, gjeografikë dhe kulturorë dhe krijon një komunitet universal të bazuar në besim.
Në këtë kontekst, ajeti i Surës En-Nisa (4:94) merr një rëndësi të veçantë, sepse ai vendos një standard shumë të lartë të kujdesit në gjykimin e të tjerëve. Nëse edhe në rrethana lufte muslimanët urdhërohen të mos nxitojnë në shpalljen e dikujt si jobesimtar, atëherë në rrethana paqeje ky parim është edhe më i detyrueshëm. Ajeti nënvizon se besimtarët vetë dikur ishin në gjendje të gabimit dhe se udhëzimi është dhuratë nga Allahu. Prandaj, askush nuk ka të drejtë të arrogon për vete autoritetin absolut për të gjykuar besimin e të tjerëve.
Një çështje tjetër me rëndësi të madhe në këtë diskutim është fenomeni i heretizmit dhe i akuzimit të ndërsjellë mes muslimanëve. Dijetarët islamë, si në traditën sunite ashtu edhe në atë shiite, e kanë qortuar dhe dënuar ashpër këtë fenomen. Shumë dijetarë shiitë kanë nxjerrë fetva që ndalojnë shpalljen e muslimanëve të tjerë si jobesimtarë. Ndër ta përmenden dijetarë si Shejkh Saduk, Muhamed Hasan en‑Nexhefi, Sejid Muhsin El‑Hakim, Muhamed Takij El‑Amulij, Sejid Ali Khamenei, Xhafer Subhani dhe Muhamed El‑Jezdij. Sipas këtyre dijetarëve, të gjithë muslimanët duhet t’i përmbahen Librit të Allahut dhe të punojnë për unifikimin e radhëve, duke u larguar nga çdo gjë që i ndan dhe i përçan.
Në këtë kuadër është e rëndësishme të theksohet se akuza e sharjes së sahabëve, e cila shpesh i atribuohet të gjithë shiitëve, është një përgjithësim i pabazë. Edhe pse ekzistojnë grupe ekstreme me qëndrime të tilla, ato janë minoritare dhe nuk përfaqësojnë konsensusin e dijetarëve shiitë. Përkundrazi, shumë prej tyre kanë theksuar nevojën për respekt dhe bashkëjetesë ndërmjet medhhebeve islame. Në këtë drejtim, Sejid Ali Khamenei ka deklaruar se të gjitha grupet dhe sektet islame janë pjesë e umetit islam dhe gëzojnë të drejta dhe privilegje islame. Ai ka theksuar se krijimi i ndarjeve dhe i përçarjeve ndërmjet muslimanëve është në kundërshtim të drejtpërdrejtë me mësimet e Kuranit dhe të Sunetit të Muhamedit a.s.
Madje ai ka shpallur fetva të qarta që ndalojnë ofendimin e simboleve të shenjta të muslimanëve sunitë, përfshirë edhe akuzimin apo fyerjen e bashkëshorteve të Profetit Muhamed a.s. Sipas tij, çdo fjalë apo veprim që ndez zjarrin e përçarjes ndërmjet muslimanëve dhe çdo ofendim ndaj simboleve të shenjta të një medhhebi islam është një shërbim ndaj armiqve të Islamit dhe një tradhti ndaj vetë fesë. Në një deklaratë të fuqishme ai ka theksuar se ata që mbjellin urrejtje dhe armiqësi ndërmjet shiitëve dhe sunitëve nuk janë as shiitë dhe as sunitë, por në fakt janë armiq të Islamit.
Të gjitha këto argumente kuranore dhe qëndrime të dijetarëve tregojnë qartë se uniteti i umetit islam është një imperativ fetar dhe historik. Ajeti i Surës En-Nisa (4:94) është një dëshmi e fuqishme se Islami kërkon maturi dhe drejtësi në gjykimin e të tjerëve dhe ndalon kategorikisht akuzat e nxituara për mosbesim. Kur ky parim kombinohet me urdhrat kuranorë për unitet, vëllazëri dhe bashkim rreth shpalljes hyjnore, bëhet e qartë se përçarja ndërmjet muslimanëve është një nga rreziqet më të mëdha për umetin. Prandaj, rikthimi tek parimet e Kuranit dhe të traditës profetike mbetet rruga e vetme për forcimin e umetit dhe përballimin e sfidave të mëdha të kohës sonë
Vlera e mësuesit dje dhe sot si aktor dhe faktor kryesor në formësimin edukativ të gjeneratave
