Thursday, 19 March 2026 18:40
Irani po e përdor Ngushticën e Hormuzit si një armë strategjike globale, duke krijuar një “zonë vdekjeje” ku çdo anije e madhe është praktikisht e pambrojtur ndaj dronëve, raketave dhe nëndetëseve të vogla. Sipas analizës së ekspertes Patricia Marins, Teherani po kontrollon ritmin e luftës dhe po manipulon tregjet globale të energjisë pa e mbyllur plotësisht ngushticën, ndërsa një përpjekje e SHBA-së për ta hapur me forcë do të çonte në panik masiv, anije të fundosura dhe përshkallëzim të pakontrollueshëm. Lufta, sipas Marins, po minon rëndë besueshmërinë ushtarake amerikane dhe po i jep Kinës një avantazh të madh strategjik duke studiuar nga afër dobësitë e SHBA-së.
Intervista e plotë e Patricia Marins:
1. Në analizën tuaj për Ngushticën e Hormuzit, ju argumentoni se pozicionimi gjeografik dhe ushtarak i Iranit e bën këtë ngushticë pothuajse të papërshkueshme në konfigurimin aktual. Nga një këndvështrim thjesht ushtarak, cilat janë kapacitetet konkrete – raketat, minat, dronët apo avantazhet e terrenit – që i japin Iranit këtë epërsi mbi këtë nyje strategjike?
Pika e parë që duhet theksuar është gjeografia lokale dhe mënyra se si Irani e shfrytëzon atë në mënyrë shumë efektive. Nëse shikoni një foto të Ngushticës së Hormuzit nga ana iraniane, do të vini re se ajo është e rrethuar nga male.
Së bashku me këtë, të dhënat batimetrike tregojnë një thellësi mesatare prej 50–70 metrash. Kjo i bën anijet e mëdha dhe nëndetëset shumë të cenueshme, ndërsa favorizon nëndetëset e vogla iraniane, mjetet e shpejta sulmuese (FAC), minat, dronët sipërfaqësorë (USV) dhe dronët nëndetarë (UUV).
Arsenali iranian është projektuar posaçërisht për këtë lloj lufte: pritë në ngushticë duke përdorur nëndetëse të vogla, varka të shpejta të armatosura me raketa, dronë sipërfaqësorë dhe nëndetarë, si dhe raketa kundër anijeve. Sa i përket dronëve nëndetarë, bëhet fjalë për mjete moderne deri në 8 metra të gjatë, të pajisura me bateri litiumi dhe me aftësi të larta fshehjeje, si modeli Azhdar.
Vetëm gjatë pesë viteve të fundit, iranianët kanë futur në përdorim nga 250 deri në 300 mjete të shpejta të pajisura me raketa me rreze nga 25 deri në 300 kilometra, si raketat Ghadir që gjenden në anijet moderne të klasit Zulfiqar.
Për më tepër, duket se Irani e ka minuar tashmë ngushticën, duke lënë vetëm një korridor të ngushtë pranë territorit të tij, çka e bën çdo anije që kalon aty jashtëzakonisht të cenueshme. Shumë nga këto pozicione raketash dhe dronësh janë të vendosura në “mini-bunkerë” të integruar në vargmalet që rrethojnë ngushticën. Imagjinoni të gjitha këto të mbështetura edhe nga dronë ajrorë dhe raketa kundër anijeve.
Për ta përmbyllur, në janar 2026, Marina e Gardës Revolucionare Islamike zbuloi një rrjet tunelesh nënujore për raketa dhe baza bregdetare, të dizajnuara për të lëshuar mjete të shpejta dhe dronë detarë nga strehime të mbrojtura.
Unë nuk besoj se ndonjë komandant do të guxonte të hynte me forcë në atë ngushticë.
2. Ju sugjeroni se Irani ka qenë në gjendje të diktojë ritmin e konfliktit, ndërsa vazhdon të eksportojë naftë dhe të ndikojë tregjet globale. A mendoni se Teherani po menaxhon qëllimisht përshkallëzimin për të përdorur pasigurinë në tregjet energjetike si armë, pa e mbyllur plotësisht Hormuzin?
Po, dhe e bëjnë këtë në mënyrë strategjike, duke planifikuar një luftë të gjatë konsumimi.
Me paqëndrueshmërinë e tregjeve dhe rritjen e çmimeve të naftës, Irani po rrit presionin politik ndaj Trump-it, i cili përballet edhe me kundërshtime nga vendet e Gjirit që po pësojnë humbje miliardëshe dhe një industri energjetike të paralizuar.
Kompani si QatarEnergy kanë ndalur plotësisht prodhimin e gazit të lëngshëm (LNG), Aramco po operon me gjysmën e kapacitetit, ndërsa ADNOC i Abu Dhabit ka reduktuar ndjeshëm aktivitetin. Kjo pa përmendur sektorin teknologjik dhe financiar, të cilët gjithashtu kanë zvogëluar praninë e tyre në Gjirin Persik pas kërcënimeve iraniane.
Iranianët po zhvillojnë një luftë asimetrike të presionit politik dhe ekonomik, të jashtëm dhe të brendshëm, ndaj kundërshtarëve të tyre, deri në pikën që suksesi i tyre po bëhet i dukshëm. Ata po menaxhojnë kaosin e krijuar dhe po presin momentin për të shpallur mbylljen e një tjetër nyje strategjike: Bab el-Mandeb, përmes Houthi-ve.
3. Ju i referoheni stërvitjes ushtarake amerikane “Millennium Challenge 2002” dhe taktikave të përdorura nga “Red Team” e Paul Van Riper. Në çfarë mase mendoni se doktrina ushtarake iraniane sot është e frymëzuar nga ky model i luftës asimetrike?
Forcat e Armatosura iraniane janë ndërtuar pikërisht për këtë lloj konflikti.
Sot, Irani nuk përdor radarë me rreze të mesme apo të gjatë, nuk ka baza ajrore të paprekura dhe ushtria e tij është e shpërndarë në formacione shumë të fragmentuara dhe të kamufluara në të gjithë territorin.
Si operon Irani?
Avionët ngrihen dhe ulen nga hangarë dhe pista të improvizuara të fshehura brenda bazave malore, të cilat strehojnë edhe pjesën më të madhe të pajisjeve ushtarake. Irani rrëzon dronët duke përdorur raketën 358 të tipit “loitering” tokë-ajër, e cila ka mobilitet të lartë përmes kamionëve të vegjël, së bashku me sisteme të mbrojtjes ajrore me rreze të shkurtër (SHORAD) si Tor-M1 dhe Dezful. Këto vendosen në mënyrë selektive, duke sinjalizuar një strategji për një luftë të zgjatur.
Duke mbajtur radarët të fikur, Irani i lejon koalicionit SHBA–Izrael të krijojë epërsi ajrore, gjë që supozohet të jetë parashikuar në planifikimin ushtarak iranian, me fokus në parandalimin që kjo epërsi të shndërrohet në dominim total ajror.
Një tjetër veçori e rëndësishme e modelit asimetrik iranian është decentralizimi i komandës dhe kontrollit (C2), që mundëson reagime më të shpejta dhe më rezistente ndaj çdo goditjeje që synon eliminimin e lidershipit.
Ky model krijon një “mat” për koalicionin: Marina amerikane është ndërtuar për të projektuar fuqi përmes anijeve të mëdha sipërfaqësore, ndërsa përballë Iranit, flota amerikane detyrohet të mbështetet kryesisht te raketat Tomahawk, të vendosura të paktën 700 km larg bregdetit, duke lënë avionët F-18 pa rrezen e nevojshme për të goditur qytetet qendrore të Iranit.
4. Disa vende të Gjirit duken gjithnjë e më të pasigurta për garancitë e sigurisë nga Uashingtoni. Bazuar në atë që po vëzhgoni, a mendoni se lufta po përshpejton një zhvendosje strategjike drejt Kinës si partner alternativ sigurie dhe ekonomik?
Fuqitë kryesore të rajonit janë tashmë klientë të tregut të armëve kineze, me përjashtim të Bahreinit. Arabia Saudite e ka ngritur marrëdhënien e saj me Kinën në nivelin e një Partneriteti Strategjik Gjithëpërfshirës dhe jo vetëm që ka blerë raketa kineze, por ka siguruar edhe një marrëveshje për transferim teknologjie në këtë sektor.
Emiratet e Bashkuara Arabe operojnë një flotë të gjerë dronësh kinezë, ndërsa konglomerati i tyre kryesor i mbrojtjes, EDGE Group, mban marrëveshje bashkëpunimi me kompaninë kineze Norinco. Edhe pse besoj se SHBA do të mbetet fuqia dominante në rajon, këto vende do t’i drejtohen gjithnjë e më shumë Kinës si një faktor balancues kundër Iranit.
Vendet e Gjirit kanë qenë prej kohësh një “minierë ari” për industrinë perëndimore të mbrojtjes. Për shembull, Katari pagoi mbi 330 milionë dollarë për njësi për avionin F-15QA Ababil në vitin 2017, ndërsa Kuvajti pagoi një çmim të ngjashëm për çdo Eurofighter Typhoon në vitin 2016.
Megjithatë, me shpërthimin e luftës, SHBA jo vetëm që i dha përparësi Izraelit, por dështoi edhe të mbrojë në mënyrë adekuate bazat e saj në këto vende, duke vënë në pikëpyetje të gjithë modelin e mbështetjes te garancitë amerikane të sigurisë.
5. Nëse Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e tyre do të përpiqeshin të hapnin me forcë Ngushticën e Hormuzit me një koalicion detar, çfarë do të ndodhte realisht në 48 orët e para të një operacioni të tillë?
Me shumë gjasa do të shihnim bombardime të rënda ndaj maleve që rrethojnë ngushticën për të neutralizuar pozicionet iraniane të zjarrit, por edhe një panik të përhapur në det, me komandantë që tërhiqen dhe anije që fundosën.
Ky është skenari që parashikoj; e kam të vështirë të besoj se ndonjë komandant do të rrezikonte anijen e tij në atë ngushticë, veçanërisht pa dominim total ajror apo mbështetje nga nëndetëset.
Irani ruan një kapacitet të fortë të tipit A2/AD (ndalim aksesi / mohimi zone) mbi Ngushticën e Hormuzit.
6. Ju përmendni se kapaciteti i Iranit për raketa kundër anijeve me rreze të shkurtër mbetet kryesisht i paprekur. Sa të cenueshme janë asetet detare perëndimore në Gjirin Persik ndaj një sulmi të tillë të ngopur me dronë, raketa dhe mjete të shpejta?
Anijet e mëdha janë plotësisht të cenueshme. Nuk bëhet fjalë vetëm për Perëndimin; çdo anije e madhe është sot e ekspozuar ndaj sulmeve me tufa dronësh të kombinuara me raketa kundër anijeve, një realitet që u bë i qartë në luftën në Ukrainë.
Ky lloj sulmi i ngopur i shteron shpejt kapacitetet mbrojtëse. Edhe sistemet e avancuara të luftës elektronike si AN/SLQ-32 kanë vetëm efekt të pjesshëm, pasi mbështeten në bllokimin e sinjaleve, ndërsa kanë pak ose aspak efekt ndaj dronëve dhe raketave moderne që përdorin sensorë elektro-optikë/infrakuq ose drejtim në kohë reale.
Megjithatë, kërcënimi më i madh vjen nga mjetet nëndetare pa pilot (UUV), të cilat janë të vështira për t’u zbuluar dhe shumë efektive në sulme të koordinuara, veçanërisht pranë bregdetit.
Arsenali detar iranian është jashtëzakonisht i larmishëm dhe vdekjeprurës në këto distanca; përveç UUV-ve, Irani operon edhe torpedo superkavitante që mund të arrijnë shpejtësi deri në 360 km/h.
7. Së fundmi, nëse kjo përballje vazhdon pa një rezultat të qartë ushtarak, cilat pasoja afatgjata gjeopolitike prisni për balancën globale të fuqisë, veçanërisht sa i përket rolit të Kinës në Lindjen e Mesme dhe besueshmërisë së frenimit amerikan?
Kjo luftë ka hedhur poshtë dekada përpjekjesh amerikane për të shitur një “ombrellë sigurie”, e cila dështoi të përballojë testin e parë të vërtetë.
Përtej ndryshimit të balancës së fuqisë, kjo do t’i çojë amerikanët të vënë në pikëpyetje mënyrën se si po shpenzohet një buxhet prej 1 trilion dollarësh, nëse nuk janë në gjendje të fitojnë një luftë kundër një vendi që ka qenë nën sanksione për disa vite.
Kinezët patën mundësinë të mësojnë duke monitoruar dhe regjistruar këtë konflikt përmes dronëve në lartësi të mëdha dhe satelitëve në orbitë të ulët (LEO). Kjo ishte humbja e madhe amerikane në këtë luftë: ekspozimi i pjesëve kritike të doktrinës së saj moderne ajrore dhe detare, të cilat tashmë janë dokumentuar në mënyrë të plotë.
Kina do të fitojë më shumë terren, por do të duhet të “ecë mbi vezë” në marrëdhëniet e saj me Iranin dhe vendet e Gjirit. Besoj se mund të mësojë nga rusët, të cilët prej kohësh kanë balancuar marrëdhëniet e tyre mes Izraelit dhe Iranit.
