Sunday, 05 April 2026 17:34
Kërcënimi i kontrollit afatgjatë iranian të Ngushticës së Hormuzit po i detyron shtetet e Gjirit të rishqyrtojnë planet e shtrenjta për të ndërtuar tubacione që do të anashkalonin rrugën kryesore të transportit detar dhe do të lejonin eksportet e naftës dhe gazit, raporton Financial Times.
Zyrtarët dhe drejtuesit e kompanive të energjisë thonë se tubacionet e reja mund të jenë e vetmja mënyrë për të zvogëluar ndjeshmërinë afatgjatë të shteteve të Gjirit ndaj ndërprerjeve të transportit detar përmes ngushticës, megjithëse projekte të tilla janë të kushtueshme, politikisht komplekse dhe duhen vite për t’u përfunduar.
“Tubacioni Lindje-Perëndim duket si një goditje gjeniale”
Konflikti ka nxjerrë në pah më tej vlerën strategjike të tubacionit Lindje-Perëndim prej 1,200 kilometrash të Arabisë Saudite. I ndërtuar në vitet 1980 mes frikës se një luftë midis Iranit dhe Irakut mund ta mbyllte ngushticën, tani është një infrastrukturë kyçe që transporton rreth 7 milionë fuçi naftë në ditë në portin e Detit të Kuq të Yanbusë, duke anashkaluar plotësisht Hormuzin.
“Në retrospektivë, tubacioni Lindje-Perëndim duket si një vepër gjeniale”, tha një zyrtar i lartë i energjisë së Gjirit për Financial Times.
Amin Nasser, drejtor ekzekutiv i kompanisë shtetërore saudite të naftës Aramco, u tha analistëve muajin e kaluar se tubacioni ishte “rruga kryesore në të cilën mbështetemi tani”.
Arabia Saudite tani po shqyrton se si të devijojë pjesën më të madhe të prodhimit të saj prej 10.2 milionë fuçish në ditë të naftës në rrugë tokësore, në vend që të kalojë nëpër ujërat e kontrolluara nga Irani. Kjo përfshin zgjerimin e kapacitetit të një tubacioni ekzistues ose ndërtimin e atyre të rinj.
Planet e mëparshme për tubacionet rajonale shpesh kanë dështuar për shkak të kostove të larta dhe kompleksitetit. Por Maisoon Kafafy e Këshillit Atlantik thotë se atmosfera në Gjirin tani po ndryshon. “Ndjej një zhvendosje nga diskutimet teorike në realitetin operativ. Të gjithë po shikojnë të njëjtën hartë dhe po arrijnë në të njëjtat përfundime”, tha ajo për Financial Times.
Në vend të projekteve individuale, zgjidhja më e qëndrueshme do të ishte krijimi i një rrjeti tubacionesh nafte të ndërlidhura, megjithëse kjo është edhe më e vështira për t’u arritur. Projekte të tilla mund të bëhen pjesë e një infrastrukture më të gjerë tregtare në planin afatgjatë, përmes së cilës, përveç energjisë, do të rrjedhin edhe mallra të tjera.
Një mundësi është ringjallja e projektit amerikan të korridorit ekonomik IMEC, i cili do të lidhë Indinë, Gjirin dhe Evropën. Por një pjesë e këtij plani përfshinte edhe një tubacion nafte politikisht të ndjeshëm drejt portit izraelit të Haifës. Ky korridor u diskutua së fundmi edhe nga Benjamin Netanyahu kur tha se pas sulmit ndaj Iranit, kjo ide do të bëhej kryesore në tryezë.
Projektet rajonale dhe pengesat kryesore
Yossi Abu, drejtor i kompanisë izraelite NewMed Energy, është i bindur se tubacionet e naftës në Mesdhe do të ndërtohen ende, qoftë drejt porteve izraelite apo egjiptiane. “Njerëzit duhet të kontrollojnë fatin e tyre, së bashku me aleatët e tyre. Ne kemi nevojë për tubacione dhe lidhje hekurudhore në të gjithë rajonin, pa pengesa që mund të na bllokojnë“, tha ai.
Christopher Bush, drejtor i kompanisë libaneze Cat Group, e cila ishte e përfshirë në ndërtimin e tubacionit saudit, thotë se ka pasur interes për projekte të reja për një kohë të gjatë.
“Kemi marrë kërkesa për projekte të ndryshme. Ka disa prezantime në tavolinën time”, tha ai për Financial Times. Por pengesat mbeten të larta. Vlerësohet se ndërtimi i një tubacioni të ri të ngjashëm me atë saudit sot do të kushtojë të paktën 5 miliardë dollarë, ose rreth 4.6 miliardë euro.
Projektet më komplekse që përfshijnë vende të shumta, të tilla si rrugët nga Iraku përmes Jordanisë, Sirisë ose Turqisë, mund të kushtojnë midis 15 dhe 20 miliardë dollarëve, ose rreth 14 deri në 18.5 miliardë euro.
Rreziqet e sigurisë dhe politike
Bush paralajmëron gjithashtu për rreziqe serioze të sigurisë, duke përfshirë bombat e pashpërthyera në Irak dhe praninë e grupeve ekstremiste si ISIS. Tubacionet për në Oman do të duhet të kalojnë nëpër shkretëtirë dhe terren malor, duke shtuar sfidat teknike.
Portet e Omanit nuk janë plotësisht të sigurta. Sulmet e fundit me dronë në portin kyç të Salalah e detyruan atë të mbyllet përkohësisht. Sfidat politike përfshijnë çështje të kontrollit të tubacionit dhe ndarjes së të ardhurave. Për të krijuar një rrjet rajonal, vendet e Gjirit do të duhet të braktisin politikat individuale dhe të punojnë së bashku.
“Gjithmonë ka qenë më e lehtë dhe më e lirë të ngarkosh naftë në një anije dhe ta transportosh atë me det”, tha Bush.
Çfarë është realiste në planin afatshkurtër?
Në planin afatshkurtër, opsionet më premtuese janë zgjerimi i tubacionit ekzistues Lindje-Perëndim të Arabisë Saudite dhe rritja e kapacitetit të tubacionit nga Abu Dhabi në portin e Fujairah. Arabia Saudite po shqyrton gjithashtu zhvillimin e terminaleve shtesë të eksportit në Detin e Kuq, duke përfshirë një port në det të thellë si pjesë e projektit Neom.
“Jam i sigurt se ata po e shqyrtojnë këtë opsion. Ka shumë njerëz të zgjuar që punojnë për këtë tani”, tha Bush. Ministria e energjisë e Arabisë Saudite nuk iu përgjigj një kërkese për koment nga Financial Times.
Një zyrtar i lartë tha se Abu Dhabi kishte kohë që kishte plane për një tubacion shtesë për në Fujairah, por se nuk do të merreshin vendime derisa të sqarohej statusi afatgjatë i Ngushticës së Hormuzit.
