Tërmet në tregun e naftës: UAE nga 1 maji del prej OPEC - Përplasja e fortë me Arabinë Saudite
Emiratet e Bashkuara Arabe kanë ndërmarrë një hap që mund të ndryshojë balancat në tregun global të energjisë, duke shpallur largimin nga OPEC dhe OPEC+, me efekt nga 1 maji 2026. Vendimi, i njoftuar më 28 prill 2026, është cilësuar nga mediat ndërkombëtare si një goditje e rëndë për kartelin e naftës dhe për strukturën e kontrollit të çmimeve globale.
Sipas raportimeve të Reuters, Abu Dhabi e justifikon këtë lëvizje si një vendim sovran që lidhet me rishikimin e politikave kombëtare të prodhimit dhe nevojën për fleksibilitet më të madh ndaj tregut. Agjencia shtetërore WAM, e cituar nga Gulf News, thekson se Emiratet synojnë të reagojnë më lirshëm ndaj kërkesës globale, ndërsa Ministri i Energjisë, Suhail al-Mazrouei, e përshkroi vendimin si rezultat të një “rishikimi të gjatë dhe të kujdesshëm”.
Në thelb, ky është një konflikt i hapur mes kapacitetit real të prodhimit të Emirateve dhe kufizimeve të vendosura nga OPEC+. Sipas analizave të AGSI, kapaciteti aktual i prodhimit të UAE arrin në rreth 4.85 milionë fuçi në ditë, ndërsa objektivi është të shkojë në 5 milionë fuçi në ditë deri në vitin 2027. Megjithatë, kuota e prodhimit për prillin ishte rreth 3.4 milionë fuçi në ditë, çka do të thotë se Emiratet kishin mbi 1.4 milionë fuçi në ditë kapacitet të papërdorur.
Ky hendek mes potencialit dhe kufizimit është bërë arsyeja kryesore ekonomike e largimit. Për Abu Dhabin, OPEC nuk ishte më një mekanizëm mbrojtës, por një pengesë që kufizonte shfrytëzimin e investimeve miliardëshe të ADNOC.
Por vendimi nuk është vetëm ekonomik. Ai lidhet drejtpërdrejt me një përplasje të thellë politike me Arabinë Saudite. Sipas analizave të Le Monde, largimi i UAE është një sfidë e hapur ndaj dominimit të Riadit në OPEC. Kjo u reflektua edhe simbolikisht gjatë një samiti urgjent të Këshillit të Bashkëpunimit të Gjirit në Xheda, ku Presidenti Mohammed bin Zayed nuk mori pjesë personalisht, duke dërguar në vend të tij vëllanë.
Tensionet mes dy vendeve nuk janë të reja. Ato dolën në pah që në korrik të vitit 2021, kur Emiratet bllokuan një marrëveshje të OPEC+ dhe kërkuan rritjen e “baseline”-it të prodhimit nga rreth 3.17 milionë fuçi në ditë në 3.8 milionë fuçi në ditë. Kompromisi i arritur më pas e çoi këtë shifër në 3.5 milionë fuçi në ditë, por nuk e zgjidhi konfliktin në thelb.
Në sfond të këtij vendimi qëndron edhe një ndryshim i thellë strategjik. Emiratet po ndjekin një model ekonomik që synon të maksimizojë prodhimin dhe të ardhurat nga nafta në një periudhë kur kërkesa globale pritet të arrijë kulmin në dekadën e ardhshme. Sipas Reuters, sektorët jo-naftë përbënin 77.3% të PBB-së reale të UAE në tremujorin e parë të vitit 2025, duke e bërë ekonominë e saj më të diversifikuar dhe më pak të varur nga çmimet e larta të naftës.
Ky ndryshim reflektohet edhe në një krahasim të drejtpërdrejtë me Arabinë Saudite. Sipas Fondit Monetar Ndërkombëtar, çmimi i nevojshëm për balancimin e buxhetit të Arabisë Saudite është rreth 90 dollarë për fuçi, ndërsa për Emiratet është nën 50 dollarë për fuçi. Kjo i jep Abu Dhabit më shumë hapësirë për të ndjekur një strategji të bazuar te volumi, jo te çmimi.
Një tjetër faktor që ka ndikuar në vendim është situata e sigurisë në rajon, veçanërisht tensionet me Iranin dhe ndikimi i konfliktit në Ngushticën e Hormuzit. Goldman Sachs, sipas Reuters, e lidh largimin e UAE me sulmet iraniane dhe me faktin që Irani është anëtar i OPEC, por i përjashtuar nga kuotat e prodhimit. Në këtë kontekst, Emiratet duket se nuk e shohin më OPEC si një platformë që përfaqëson interesat e tyre strategjike.
Le Monde thekson se vendimi është edhe rezultat i zhgënjimit të Abu Dhabit ndaj solidaritetit të vendeve të Gjirit gjatë krizës me Iranin. Sipas këtij raportimi, Emiratet kanë filluar një rikalibrim të politikës së tyre të jashtme, duke u orientuar më shumë drejt partnerëve globalë si SHBA, India dhe Koreja e Jugut.
Pasojat e këtij vendimi janë të menjëhershme dhe të thella. Sipas Reuters, UAE bëhet prodhuesi i katërt që largohet nga OPEC në vitet e fundit, pas Katarit në 2019, Ekuadorit në 2020 dhe Angolës në 2024. Por ndryshe nga këto vende, Emiratet kanë një peshë shumë më të madhe në tregun global të naftës.
Goldman Sachs paralajmëron se në afat të mesëm largimi i UAE mund të çojë në rritje të ofertës globale dhe në ulje të çmimeve, ndërsa në afat të shkurtër ndikimi mbetet i kufizuar për shkak të tensioneve në rajon dhe kufizimeve të eksportit.
Rreziku më i madh është një luftë e re çmimesh në tregun global të naftës. Sipas analizave të Reuters, nëse Emiratet rrisin prodhimin dhe Arabia Saudite përgjigjet për të mbrojtur pjesën e saj të tregut, mund të kemi një përplasje të drejtpërdrejtë që do të dobësonte disiplinën e OPEC+ dhe do të rriste volatilitetin e tregut.
Në planin politik, kjo lëvizje shënon një kthesë të rëndësishme. Emiratet po largohen nga modeli tradicional i koordinimit rajonal dhe po ndërtojnë një politikë më autonome, të bazuar në interesat e tyre ekonomike dhe strategjike globale.
Në përfundim, largimi i UAE nga OPEC nuk është thjesht një vendim energjetik. Është një deklaratë e qartë se Abu Dhabi nuk pranon më kufizimet e kartelit dhe nuk dëshiron të qëndrojë nën hijen politike të Arabisë Saudite. Në një moment kur tregu global i energjisë është në tranzicion, ky vendim mund të jetë fillimi i një epoke të re për naftën dhe për vetë OPEC.