Vdes “Kasapi i myslimanëve të Bosnjës”: Mlladiç e mbyll jetën si kriminel gjenocidi
Ratko Mlladiç, ish-komandanti ushtarak i serbëve të Bosnjës dhe një nga emrat më të zinj të luftërave të ish-Jugosllavisë, ka vdekur në moshën 84-vjeçare në qendrën e paraburgimit të Kombeve të Bashkuara në Hagë, ku vuante dënimin me burgim të përjetshëm për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe krime lufte. Lajmi u raportua fillimisht nga televizioni serb Informer dhe më pas nga Reuters dhe N1.
Mlladiç vdiq aty ku drejtësia ndërkombëtare kishte vendosur se duhej të përfundonte jetën: në burg. Vetëm pak ditë më parë, Mekanizmi Ndërkombëtar Rezidual për Tribunalet Penale kishte refuzuar një tjetër kërkesë të mbrojtjes për lirimin e tij për arsye humanitare. Gjendja e tij ishte përkeqësuar rëndë dhe mjekët kishin vlerësuar se ndodhej në fazën e fundit të jetës. Megjithatë, kërkesa që të transferohej në Serbi për kujdes paliativ nuk u pranua.
Nga oficer i Jugosllavisë në komandant të një makinerie kriminale
Ratko Mlladiç lindi më 12 mars 1942 në Božanovići, pranë Kalinovikut në Bosnjë-Hercegovinë. Ai u arsimua në Akademinë Ushtarake të Ushtrisë Popullore Jugosllave në Beograd dhe hyri në shërbimin aktiv të JNA-së në vitin 1965. Në qershor 1991, gjatë shpërbërjes së Jugosllavisë, u emërua komandant i Korpusit të 9-të të JNA-së në Knin. Më 12 maj 1992 mori drejtimin e Shtabit Kryesor të Ushtrisë së Republikës Srpska, post që e mbajti të paktën deri më 8 nëntor 1996.
Pikërisht në këtë periudhë emri i tij u lidh pazgjidhshmërisht me disa nga krimet më të rënda të kryera në Evropë pas Luftës së Dytë Botërore. Gjykata e Hagës konstatoi se Mlladiç kishte një “rol udhëheqës dhe të rëndë” në katër ndërmarrje të përbashkëta kriminale: dëbimin e përhershëm të boshnjakëve myslimanë dhe kroatëve nga territoret e pretenduara nga serbët e Bosnjës; terrorizimin e Sarajevës; eliminimin e boshnjakëve myslimanë të Srebrenicës; dhe marrjen peng të personelit të OKB-së.
Srebrenica: vula e gjenocidit
Krimi që e vulosi përfundimisht Mlladiçin në historinë evropiane ishte gjenocidi i Srebrenicës në korrik 1995. Pas pushtimit të enklavës që ishte shpallur “zonë e sigurt” nga OKB-ja, forcat nën komandën e tij ndanë burrat dhe djemtë boshnjakë nga gratë dhe fëmijët. Më shumë se 8,000 burra dhe djem myslimanë boshnjakë u vranë, ndërsa rreth 25,000 gra, fëmijë dhe të moshuar u dëbuan me forcë. Trupat e viktimave u hodhën në varre masive dhe një pjesë e tyre u zhvarrosën e u rivarrosën në vende të tjera në përpjekje për të fshehur gjurmët e masakrës.
Gjykata nuk e përshkroi këtë si një teprim të pakontrolluar të luftës. Ajo konstatoi ekzistencën e një ndërmarrjeje kriminale që kishte si objektiv eliminimin e myslimanëve boshnjakë të Srebrenicës, duke vrarë burrat dhe djemtë dhe duke dëbuar gratë, fëmijët dhe të moshuarit. Për këtë Mlladiç u shpall përfundimisht fajtor për gjenocid.
Sarajeva: qyteti që u kthye në poligon snajperësh dhe artilerie
Për afro katër vjet, Sarajeva u mbajt nën një rrethim brutal nga forcat serbe të Bosnjës. Gjykata konstatoi se qëllimi ishte përhapja e terrorit mes popullsisë civile përmes goditjeve me snajperë dhe bombardimeve sistematike. Mbi 10,000 njerëz humbën jetën gjatë rrethimit, mes tyre shumë fëmijë, ndërsa civilët jetonin çdo ditë nën rrezikun e artilerisë dhe snajperëve. Mlladiç u dënua për vrasje, terror dhe sulme të paligjshme ndaj civilëve.
Por krimet nuk kufizoheshin te Sarajeva dhe Srebrenica. Gjykata e shpalli Mlladiçin fajtor edhe për persekutim, shfarosje, vrasje, deportim dhe transferim të dhunshëm të popullsisë joserbe në një seri komunash të Bosnjë-Hercegovinës. Prokuroria e Hagës dokumentoi një fushatë të gjerë spastrimi etnik, gjatë së cilës mijëra civilë u vranë, dhjetëra mijëra u burgosën në kushte çnjerëzore dhe shumë prej tyre u rrahën, përdhunuan apo vranë.
Pengjet e OKB-së
Në maj dhe qershor 1995, ndërsa NATO ndërmerrte sulme ajrore kundër objektivave ushtarake serbe të Bosnjës, forcat e Mlladiçit morën peng qindra pjesëtarë të OKB-së. Aktakuza fillestare dokumentonte kapjen e 284 paqeruajtësve të OKB-së, disa prej të cilëve u vendosën pranë objektivave ushtarake për të penguar sulmet e NATO-s. Mlladiç u dënua përfundimisht edhe për marrje peng të personelit ndërkombëtar.
16 vjet në arrati, pastaj burgim i përjetshëm
Tribunali Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë e akuzoi Mlladiçin fillimisht më 24 korrik 1995. Ai arriti t'i shpëtonte drejtësisë për afro 16 vjet, përpara se të arrestohej në Serbi më 26 maj 2011 dhe të transferohej në Hagë pesë ditë më vonë. Procesi gjyqësor nisi në maj 2012.
Më 22 nëntor 2017, pas një procesi ku u dëgjuan 592 dëshmitarë dhe u administruan rreth 10,000 prova, Mlladiç u shpall fajtor në 10 nga 11 pikat e aktakuzës dhe u dënua me burgim të përjetshëm. Ai u shpall fajtor për gjenocid në Srebrenicë, persekutim, shfarosje, vrasje, deportim, transferim të dhunshëm, terror, sulme të paligjshme kundër civilëve dhe marrje peng. U shpall i pafajshëm vetëm për akuzën e veçantë të gjenocidit në gjashtë komuna të Bosnjës në vitin 1992.
Më 8 qershor 2021, Dhoma e Apelit e Mekanizmit të OKB-së konfirmoi dënimet dhe burgimin e përjetshëm. Vendimi ishte përfundimtar.
Ratko Mlladiç largohet nga jeta pa mundur ta zhdukë atë që mbetet pas tij: mijëra varre, familje që ende kërkojnë eshtrat e të afërmve, një Sarajevë që mbart plagët e rrethimit dhe Srebrenicën, emri i së cilës është bërë sinonim i gjenocidit në Evropën e fund-shekullit XX.
Për dekada propaganda nacionaliste u përpoq ta kthente në hero. Gjykatat ndërkombëtare lanë një tjetër testament: Ratko Mlladiç vdiq si një njeri i dënuar për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe krime lufte. Dhe ky është statusi me të cilin emri i tij hyn përfundimisht në histori.