Raundi i tretë në Gjenevë mbyllet pa marrëveshje - SHBA kërkon kufizime të forta, Irani këmbëngul në pasurim
Raundi i tretë i bisedimeve indirekte mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit në Gjenevë është përmbyllur pa një marrëveshje finale, por me sinjale të kujdesshme optimizmi nga ndërmjetësuesit. Ministri i Jashtëm i Omanit, Badr al-Busaidi, deklaroi se negociatat u mbyllën “pas progresit të rëndësishëm”, ndërsa palët do të kthehen në kryeqytetet respektive për konsultime përpara se të rifillojnë diskutimet në nivel teknik javën e ardhshme në Vjenë, pranë Agjencisë Ndërkombëtare për Energjinë Atomike (IAEA).
Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araghchi, e cilësoi këtë raund si “më seriozin dhe më të gjatë” deri tani, duke theksuar se është hyrë në një shqyrtim konkret të elementëve të një marrëveshjeje, si në dosjen bërthamore ashtu edhe në lehtësimin e sanksioneve. Megjithatë, ai pranoi se diferencat mbeten dhe se nevojiten diskutime të mëtejshme për të kornizuar çështjet teknike. Një raund i katërt pritet të zhvillohet brenda pak ditësh.
Në thelb të negociatave qëndron përplasja klasike mes dy qëndrimeve: Uashingtoni kërkon kufizime të forta dhe afatgjata mbi programin bërthamor iranian, përfshirë pasurimin e uraniumit dhe mekanizmat e inspektimit, ndërsa Teherani këmbëngul në të drejtën e tij për pasurim për qëllime civile dhe kërkon heqje domethënëse të sanksioneve. Nga burime amerikane është lënë të kuptohet se disa prej propozimeve iraniane janë parë si të pamjaftueshme, megjithëse vetë atmosfera e bisedimeve është përshkruar si “pozitive”.
Pas mbylljes së raundit të tretë, në Uashington pritet që Presidenti Donald Trump dhe nivelet kyçe të administratës – përfshirë Departamentin e Shtetit, Pentagonin, komunitetin e inteligjencës dhe ligjvënësit në Capitol Hill – të informohen mbi zhvillimet dhe të shqyrtojnë opsionet për raundin e ardhshëm. Nuk pati një reagim të menjëhershëm zyrtar nga administrata amerikane, çka sugjeron se vendimet e radhës do të merren pas një vlerësimi të brendshëm strategjik.
Në të njëjtën kohë, tensionet politike brenda SHBA-së janë shtuar. Demokratët në Kongres po kërkojnë më shumë mbikëqyrje mbi çdo vendim të administratës për një përshkallëzim të mundshëm ushtarak ndaj Iranit. Ata akuzojnë shumicën republikane se po i japin “dritë jeshile” Shtëpisë së Bardhë për të vepruar pa konsultim me Kongresin, duke anashkaluar rolin kushtetues në vendimet për luftë. Lideri demokrat në Senat, Chuck Schumer, kërkoi që administrata të sqarojë publikisht objektivat e saj në Iran, ndërsa kongresmeni Don Beyer paralajmëroi se opinioni amerikan nuk dëshiron një konflikt të ri ushtarak.
Ndërkohë, deklaratat kontradiktore mbi gjendjen aktuale të programit bërthamor iranian kanë shtuar paqartësinë. Presidenti Trump ka pretenduar se sulmet e vitit 2025 “e shkatërruan plotësisht” programin iranian, ndërsa zyrtarë të tjerë kanë sugjeruar se Irani po përpiqet të rindërtojë kapacitetet. Teherani, nga ana e tij, mohon çdo synim për armë bërthamore, por konfirmon se pasurimi do të vazhdojë sipas nevojave kombëtare.
OKB-ja ka shprehur shpresën se bisedimet do të ndihmojnë në uljen e tensioneve, ndërsa analistët vlerësojnë se racionaliteti dhe menaxhimi i rrezikut do të jenë vendimtarë për të shmangur përshkallëzimin. Në këtë klimë të brishtë, SHBA-ja përballet me një dilemë të dyfishtë: presion të brendshëm për transparencë dhe kufizim të kompetencave presidenciale në çështje lufte, ndërsa në arenën ndërkombëtare përpiqet të balancojë presionin maksimal ndaj Teheranit me mundësinë e një marrëveshjeje diplomatike. Raundet e ardhshme në Vjenë dhe Gjenevë do të tregojnë nëse palët janë realisht pranë një kompromisi apo në prag të një krize të re.