Uniteti i Umetit Islam dhe domosdoshmëria e kujdesit ndaj përçarjes dhe Tekfirit në Dritën e Kuranit Fisnik
Në themel të mesazhit hyjnor të shpallur në Kurani qëndron ndërtimi i një bashkësie njerëzore të bazuar mbi drejtësi, besim dhe unitet. Një nga dimensionet më të rëndësishme të etikës islame është kujdesi i jashtëzakonshëm që duhet treguar në marrëdhëniet ndërmjet besimtarëve, sidomos në shmangien e përçarjes dhe në ndalimin e akuzave të pabaza ndaj njëri-tjetrit. Në këtë kuadër, një nga argumentet më të fuqishme kuranore që dëshmon këtë parim është ajeti i Surës En‑Nisa, i cili përmban një paralajmërim të qartë për besimtarët që të jenë jashtëzakonisht të kujdesshëm në gjykimin e të tjerëve dhe në etiketimin e tyre si jobesimtarë. Ajeti thotë:
“O ju që besuat, kur marshoni në rrugën e All-llahut (për në luftë), të jeni të matur (të mos nguteni), e mos i thoni atij që ju shpreh selamin (besimin): ‘Nuk je besimtar!’, duke kërkuar me të mjet (mall) të jetës së kësaj bote, pse te All-llahu janë begati të mëdha. Ashtu (jobesimtarë) ishit edhe ju më parë, e All-llahu ju dhuroi (besimin), pra sqaroni mirë! All-llahu është i Njohur në hollësi për atë çka veproni.” (En-Nisa: 94)
Ky ajet përbën një nga tekstet më të rëndësishme kuranore në çështjen e kujdesit ndaj tekfirit, pra shpalljes së dikujt si jobesimtar. Në kontekstin e shpalljes së tij, ajeti u drejtohet besimtarëve që të jenë të matur dhe të mos nxitojnë në gjykim, madje edhe në situata lufte, duke ndaluar qartë që një person i cili shfaq shenja të besimit, siç është përshëndetja islame, të akuzohet për mosbesim. Ky parim shpalos një etikë të lartë islame: besimtari duhet të jetë i kujdesshëm, i drejtë dhe i matur në gjykimin e të tjerëve, sepse gjykimi i zemrave i takon vetëm Allahut. Ky udhëzim kuranor është jashtëzakonisht aktual edhe në kontekstin bashkëkohor, ku konfliktet e brendshme ndërmjet muslimanëve shpesh ushqehen nga akuza të ndërsjella dhe nga etiketimi i njëri-tjetrit si jobesimtar. Ajeti në fjalë përbën dëshmi të qartë se Islami e ndalon kategorikisht këtë praktikë dhe kërkon maturi të plotë në raportet ndërmjet besimtarëve.
Së pari duhet theksuar se shkaku i ngritjes së umetit islam në historinë e tij të hershme ishte kapja e fuqishme dhe e sinqertë për këtë fe të shpallur nga Allahu i Madhëruar. Ky umet u bë unik dhe i bashkuar, dhe nga kjo njësi u formua një fuqi e madhe që për një kohë të gjatë ishte pothuajse e pamposhtur. Historia e qytetërimit islam dëshmon se fuqia e tij nuk buronte vetëm nga kapacitetet materiale, por mbi të gjitha nga uniteti shpirtëror dhe ideologjik i besimtarëve rreth parimeve të shpalljes hyjnore. Prandaj, prapambetja dhe dobësia e muslimanëve në epoka të mëvonshme mund t’i përshkruhen kryesisht një problemi thelbësor: përçarjes. Pikërisht përçarja e ka dobësuar umetin islam dhe ka bërë që ai të fragmentohet në sekte, grupe dhe shoqëri të shumta që shpesh harxhojnë energjitë e tyre në konfliktet e brendshme.
Allahu i Madhëruar e ka paralajmëruar qartë këtë rrezik në shumë ajete të Kuranit. Në Suren Ali Imran thuhet: “Dhe kapuni që të gjithë ju për litarin (fenë dhe Kuranin) e Allahut dhe mos u përçani.” (Ali Imran:103). Ky ajet është një nga bazat themelore të konceptit të unitetit islam. Ai nuk është vetëm një thirrje morale, por një imperativ hyjnor që kërkon nga besimtarët të mbështeten kolektivisht në shpalljen e Allahut dhe të shmangin çdo formë përçarjeje. Në të njëjtën sure Allahu paralajmëron gjithashtu: “E mos u bëni si ata që u ndanë dhe u përçanë pasi u patën zbritur argumentet. Ata do të pasojnë një dënim të madh.” (Ali Imran:105). Ky paralajmërim tregon se përçarja nuk është thjesht një dobësi sociale, por një devijim i rëndë nga udhëzimi hyjnor që sjell pasoja të rënda shpirtërore dhe historike.
Në mënyrë të ngjashme, në Suren El‑Enfal Allahu thotë: “E mos u përçani mes vete e të dobësoheni e ta humbni fuqinë (luftarake).” (El-Enfal:46). Ky ajet e lidh drejtpërdrejt përçarjen me humbjen e fuqisë dhe të suksesit kolektiv. Kur besimtarët janë të bashkuar, ata përbëjnë një forcë të qëndrueshme që mund t’i përballojë sfidat dhe sulmet e jashtme; por kur ndahen dhe përçahen, energjia e tyre shpenzohet në konflikte të brendshme, duke krijuar dobësi që shfrytëzohen nga kundërshtarët. Në këtë kuptim, uniteti nuk është vetëm një ideal moral, por një domosdoshmëri strategjike për mbijetesën dhe fuqinë e umetit.
Po kështu, në Suren El‑Huxhurat theksohet dimensioni shpirtëror dhe vëllazëror i këtij uniteti: “S’ka dyshim se besimtarët janë vëllezër.” (El-Huxhurat:10). Ky ajet vendos një parim themelor: marrëdhënia ndërmjet besimtarëve është marrëdhënie vëllazërie. Ky koncept tejkalon kufijtë etnikë, gjeografikë dhe kulturorë dhe krijon një komunitet universal të bazuar në besim.
Në këtë kontekst, ajeti i Surës En-Nisa (4:94) merr një rëndësi të veçantë, sepse ai vendos një standard shumë të lartë të kujdesit në gjykimin e të tjerëve. Nëse edhe në rrethana lufte muslimanët urdhërohen të mos nxitojnë në shpalljen e dikujt si jobesimtar, atëherë në rrethana paqeje ky parim është edhe më i detyrueshëm. Ajeti nënvizon se besimtarët vetë dikur ishin në gjendje të gabimit dhe se udhëzimi është dhuratë nga Allahu. Prandaj, askush nuk ka të drejtë të arrogon për vete autoritetin absolut për të gjykuar besimin e të tjerëve.
Një çështje tjetër me rëndësi të madhe në këtë diskutim është fenomeni i heretizmit dhe i akuzimit të ndërsjellë mes muslimanëve. Dijetarët islamë, si në traditën sunite ashtu edhe në atë shiite, e kanë qortuar dhe dënuar ashpër këtë fenomen. Shumë dijetarë shiitë kanë nxjerrë fetva që ndalojnë shpalljen e muslimanëve të tjerë si jobesimtarë. Ndër ta përmenden dijetarë si Shejkh Saduk, Muhamed Hasan en‑Nexhefi, Sejid Muhsin El‑Hakim, Muhamed Takij El‑Amulij, Sejid Ali Khamenei, Xhafer Subhani dhe Muhamed El‑Jezdij. Sipas këtyre dijetarëve, të gjithë muslimanët duhet t’i përmbahen Librit të Allahut dhe të punojnë për unifikimin e radhëve, duke u larguar nga çdo gjë që i ndan dhe i përçan.
Në këtë kuadër është e rëndësishme të theksohet se akuza e sharjes së sahabëve, e cila shpesh i atribuohet të gjithë shiitëve, është një përgjithësim i pabazë. Edhe pse ekzistojnë grupe ekstreme me qëndrime të tilla, ato janë minoritare dhe nuk përfaqësojnë konsensusin e dijetarëve shiitë. Përkundrazi, shumë prej tyre kanë theksuar nevojën për respekt dhe bashkëjetesë ndërmjet medhhebeve islame. Në këtë drejtim, Sejid Ali Khamenei ka deklaruar se të gjitha grupet dhe sektet islame janë pjesë e umetit islam dhe gëzojnë të drejta dhe privilegje islame. Ai ka theksuar se krijimi i ndarjeve dhe i përçarjeve ndërmjet muslimanëve është në kundërshtim të drejtpërdrejtë me mësimet e Kuranit dhe të Sunetit të Muhamedit a.s.
Madje ai ka shpallur fetva të qarta që ndalojnë ofendimin e simboleve të shenjta të muslimanëve sunitë, përfshirë edhe akuzimin apo fyerjen e bashkëshorteve të Profetit Muhamed a.s. Sipas tij, çdo fjalë apo veprim që ndez zjarrin e përçarjes ndërmjet muslimanëve dhe çdo ofendim ndaj simboleve të shenjta të një medhhebi islam është një shërbim ndaj armiqve të Islamit dhe një tradhti ndaj vetë fesë. Në një deklaratë të fuqishme ai ka theksuar se ata që mbjellin urrejtje dhe armiqësi ndërmjet shiitëve dhe sunitëve nuk janë as shiitë dhe as sunitë, por në fakt janë armiq të Islamit.
Të gjitha këto argumente kuranore dhe qëndrime të dijetarëve tregojnë qartë se uniteti i umetit islam është një imperativ fetar dhe historik. Ajeti i Surës En-Nisa (4:94) është një dëshmi e fuqishme se Islami kërkon maturi dhe drejtësi në gjykimin e të tjerëve dhe ndalon kategorikisht akuzat e nxituara për mosbesim. Kur ky parim kombinohet me urdhrat kuranorë për unitet, vëllazëri dhe bashkim rreth shpalljes hyjnore, bëhet e qartë se përçarja ndërmjet muslimanëve është një nga rreziqet më të mëdha për umetin. Prandaj, rikthimi tek parimet e Kuranit dhe të traditës profetike mbetet rruga e vetme për forcimin e umetit dhe përballimin e sfidave të mëdha të kohës sonë