Gjykata Kushtetuese rrëzon Vjosa Osmanin - Nga sot Kuvendi ka 34 ditë kohë të zgjedhë presidentin e ri të Kosovës
Një vendim historik i Gjykatës Kushtetuese të Kosovës ka tronditur skenën politike në vend, duke rrëzuar dekretin e presidentes Vjosa Osmani për shpërndarjen e Kuvendit dhe duke vendosur një afat të qartë kushtetues për zgjedhjen e presidentit të ri. Aktgjykimi, i publikuar më 25 mars 2026 për rastet KO72/26 dhe KO74/26, i dha fund përplasjes institucionale dhe përcaktoi qartë rrugën që duhet ndjekur.
Gjykata vendosi njëzëri se kërkesat e paraqitura nga kryeministri Albin Kurti, në emër të Qeverisë, dhe nga Arbërie Nagavci me 30 deputetë janë të pranueshme, ndërsa konstatoi se dekreti i presidentes “nuk prodhon asnjë efekt juridik”. Me këtë vendim u rrëzua një nga aktet më të debatueshme të javëve të fundit dhe u rikthye funksionaliteti institucional i Kuvendit.
Në thelb të vendimit qëndron një afat i prerë: deputetët kanë 34 ditë nga hyrja në fuqi e aktgjykimit për të zhvilluar dhe përfunduar procedurën e zgjedhjes së presidentit. Kushtetuesja ishte e qartë se ky është një detyrim i pakalueshëm, duke theksuar se afati kushtetues për zgjedhjen e presidentit “është detyrues dhe përfundimtar dhe nuk mund të relativizohet”.
Gjykata shtoi gjithashtu një paralajmërim të fortë: nëse Kuvendi dështon të zgjedhë presidentin brenda këtij afati, ai do të shpërndahet automatikisht (ex constitutione) dhe vendi do të shkojë në zgjedhje të parakohshme brenda 45 ditësh, sipas dispozitave të neneve 82, 66 dhe 86 të Kushtetutës.
Në arsyetimin e saj, Gjykata sqaroi se Kuvendi i konstituar më 11 shkurt 2026 nuk kishte pasur në dispozicion afatin e plotë prej 60 ditësh për zgjedhjen e presidentit, duke marrë parasysh rrethanat specifike të procesit. Megjithatë, ajo ritheksoi se në të ardhmen procedura për zgjedhjen e presidentit nuk mund të zgjasë më shumë se 60 ditë dhe duhet të përfundojë jo më vonë se 30 ditë para skadimit të mandatit aktual.
Një tjetër element kyç i vendimit ishte shfuqizimi i masës së përkohshme të 9 marsit 2026, e cila kishte bllokuar përkohësisht veprimet e institucioneve. Me hyrjen në fuqi të aktgjykimit, kjo masë bie automatikisht, duke hapur rrugën për rifillimin e plotë të procesit politik.
Kriza nisi më 5 mars, kur dështoi seanca për zgjedhjen e presidentit, duke shtyrë Kuvendin t’i drejtohej Kushtetueses. Një ditë më pas, presidentja Osmani shpërndau Kuvendin me dekret, duke deklaruar: “Kam vendosur ta shpërndaj Kuvendin… këtë situatë e ka krijuar vetë Kuvendi, i cili ka dështuar të kryejë detyrën kushtetuese”. Ky veprim u kundërshtua ashpër nga Lëvizja Vetëvendosje, e cila e dërgoi dekretin në Gjykatë si antikushtetues.
Pas vendimit, reagimet politike nuk vonuan. Ministrja Mimoza Kusari-Lila bëri thirrje për kompromis mes partive: “Është shumë e rëndësishme që Kuvendi të vazhdojë punën dhe të arrihet dakordim për zgjedhjen e presidentit”. Ajo theksoi se, pa një marrëveshje politike, vendi rrezikon të hyjë në një krizë të re.
Ndërkohë, Nagavci deklaroi se Gjykata konfirmoi qartë se dekreti ishte kundërkushtetues dhe bëri thirrje për reflektim politik: “Duhet të angazhohemi të gjithë për të zgjedhur Presidentin dhe për të shmangur zgjedhje të panevojshme”.
Këshilltari ligjor i Kurtit, Blerim Sallahu, e cilësoi vendimin si një fitore për rendin kushtetues, duke thënë se dekreti kishte “tendenca për përmbysje të rendit kushtetues”.
Tani, me një afat të prerë 34-ditor dhe kërcënimin e zgjedhjeve të parakohshme, skena politike në Kosovë hyn në një fazë vendimtare. Nëse palët dështojnë të arrijnë kompromis, vendi mund të përballet sërish me një cikël zgjedhjesh, në një moment kur stabiliteti institucional është më i nevojshëm se kurrë.