Turqia kundër Izraelit: përplasja e madhe po afrohet?
Nga Rémi DANIEL, Limes Magazine
Lufta në Iran prish ekuilibrat dhe intensifikon rivalitetin turko-izraelit. Rritet ndikimi i Ankarasë në Lindjen e Mesme dhe shtohen pikat e përplasjes me Jerusalemin. Lidhjet mes aparateve të sigurisë. Çështja e F-35 dhe nyja e monarkive të Gjirit.
Ndërsa Lindja e Mesme përballet me një pasiguri të thellë pas luftës mes Izraelit, Shteteve të Bashkuara dhe Iranit, një pyetje rikthehet vazhdimisht mes analistëve (veçanërisht atyre izraelitë): a është kjo konfiguratë e re rajonale e destinuar të vendosë në mënyrë të pashmangshme Turqinë dhe shtetin hebre përballë njëra-tjetrës? Ky shqetësim pasqyron një frikë reale në Jerusalem për një sfidë në rritje, për të cilën ende nuk ekziston një përgjigje e qartë.
Perceptimi izraelit i Turqisë si një kërcënim në rritje nuk është i ri. Qysh në janar të vitit 2020, mediat e shtetit hebre raportonin se Forcat e Mbrojtjes së Izraelit (IDF) kishin përfshirë Ankaranë ndër kërcënimet kryesore për sigurinë kombëtare. Një fakt i paprecedentë. Në atë kohë, përplasjet ushqeheshin kryesisht nga interesa të kundërta në botën arabe dhe nga tensionet në rritje në Mesdheun Lindor. Megjithatë, më pas, adoptimi nga Turqia i një politike të jashtme më të moderuar uli ndjeshëm këto tensione, duke rikthyer përkohësisht Ankaranë dhe Jerusalemin në një terren diplomatik më konstruktiv.
Sulmet e 7 tetorit dhe lufta pasuese në Gaza e ndërprenë këtë moment pozitiv. Presidenti turk Recep Tayyip Erdoğan mori një qëndrim radikal anti-izraelit, duke mbështetur hapur Hamasin. Ndërkohë që marrëdhëniet diplomatike u përkeqësuan gradualisht, qeveria turke vendosi një bojkot total tregtar ndaj Izraelit. Një përshkallëzim i rëndësishëm, duke pasur parasysh peshën e shkëmbimeve dypalëshe për të dy ekonomitë.
Në atë kohë, Turqia kishte një levë strategjike të kufizuar. Gjatë fazave fillestare të konfliktit në Gaza, qeveria turke u gjend në periferi, e paaftë për të ndikuar në mënyrë domethënëse zhvillimet në terren. Ankaraja nuk arriti gjithashtu të mobilizojë një koalicion të gjerë ndërkombëtar rreth pozicioneve të saj më të ashpra dhe u detyrua të përqendrojë vëmendjen në sfida të tjera sigurie, si ajo në Sirinë veriore.
Nga fundi i vitit 2024, një seri ngjarjesh transformoi rrënjësisht skenarin. Brenda vetëm tetëmbëdhjetë muajve, pesha e Turqisë në nivel rajonal dhe ndërkombëtar pësoi një metamorfizëm të thellë, duke ndryshuar rrënjësisht mënyrën se si perceptohej në qarqet strategjike izraelite.
Së pari, Turqia u bë më e fortë. Në nivel rajonal, rënia e regjimit të al-Asadit në Siri dhe ardhja në pushtet në dhjetor 2024 e Ahmad al-Shar’ – një aleat i ngushtë i Turqisë – përmirësuan ndjeshëm pozicionin e Ankarasë në një skenë ku ajo për një kohë të gjatë ishte përballur me vështirësi të mëdha. Erdoğan shfrytëzoi këtë pozicion të ri force, si dhe kundërshtimin arab ndaj luftës në Gaza, për të përshpejtuar përpjekjet për normalizim me liderët arabë. Në këtë mënyrë, Turqia u zhvendos nga një aktor destabilizues në një partner bashkëpunues, duke kaluar nga izolimi në integrim dhe duke forcuar statusin e saj rajonal.
Në planin global, Turqia përfitoi nga rikthimi i Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë. Presidenti amerikan shprehu publikisht admirim dhe simpati për homologun turk, duke deklaruar gatishmëri për të mbështetur Ankaranë në çështje kyçe. Duke rishpërndarë prioritetet e Shteteve të Bashkuara në Evropë, administrata Trump përfundoi duke favorizuar indirekt Turqinë. Përballë agresionit rus, tensioneve me Kinën dhe një administrate amerikane gjithnjë e më të ashpër, vendet evropiane filluan ta konsiderojnë Turqinë një partner strategjik të domosdoshëm. Edhe liderë që më parë ishin kritikë ndryshuan retorikë, duke theksuar nevojën për bashkëpunim më të thellë.
Prestigji i ri ndërkombëtar i dha shtysë një tjetër shtylle të fuqisë turke: forcimit të instrumentit ushtarak. Presidenti Erdoğan shfrytëzoi sukseset diplomatike për të çuar përpara riarmatimin e vendit – një proces i nisur prej dekadash – duke iu drejtuar partnerëve të huaj për të siguruar kapacitete të avancuara që industria e mbrojtjes vendase, megjithëse në rritje të shpejtë, nuk është ende në gjendje t’i ofrojë, sidomos në sektorin ajror. Në këtë kontekst rifilluan bisedimet mes Uashingtonit dhe Ankarasë për blerjen e avionëve të avancuar F-35, megjithëse ende ekzistojnë pengesa të rëndësishme.
Edhe kancelaritë evropiane ndryshuan kurs. Pasi u kapërcyen dyshimet që për një kohë të gjatë kishin frenuar bashkëpunimin ushtarak me Turqinë, në dy vitet e fundit u shënua një kthesë e plotë. Këtë e dëshmojnë dy zhvillime të qarta: blerja e avionëve Eurofighter nga Forcat Ajrore turke – e mundësuar nga miratimi i katër vendeve të konsorciumit (Italia, Mbretëria e Bashkuar, Spanja dhe Gjermania) – dhe partneriteti i përbashkët mes kompanisë turke Baykar dhe asaj italiane Leonardo. Nuk është rastësi që në të dy rastet përfshihen aktorë italianë: Giorgia Meloni është shfaqur si një nga aleatet më të afërta të Ankarasë në Evropë.
Përtej forcimit të shtetit turk, këto zhvillime konsoliduan edhe pushtetin personal të Erdoganit. Presidenti turk gëzon sot mbështetjen e një presidenti amerikan më pak të ndjeshëm ndaj çështjeve të demokracisë dhe të drejtave të njeriut, ndërsa vendet evropiane janë më pak të prirura ta kundërshtojnë. Si rezultat, Erdoğan ka goditur opozitën e brendshme me një forcë të paprecedentë dhe me një nivel të lartë impuniteti ndërkombëtar.
Lideri turk ka shfrytëzuar gjithashtu dobësimin e autonomisë kurde në Siri për të tentuar të arrijë një marrëveshje me organizatën terroriste kurde PKK (sipas kushteve të tij), me qëllim dobësimin e opozitës së grupeve kurde brenda Turqisë. Në përgjithësi, presidenti ka arritur sot një nivel kontrolli mbi vendin pa precedent.
2. Nga perspektiva izraelite, kërcënimi që paraqet Turqia bëhet i dukshëm në dritën e shtimit të pikave të përplasjes.
Kjo është rezultat i zgjerimit të pranisë turke në teatro të ndryshme, shpesh në pozicione të kundërta me Izraelin. Gjatë dekadës së fundit, Ankaraja ka zgjeruar ndjeshëm fushëveprimin e saj në Lindjen e Mesme dhe më gjerë: ka hyrë në Gjirin Persik falë marrëdhënieve me Katarin, ka forcuar praninë në Mesdheun Lindor dhe është bërë një aktor i rëndësishëm në Detin e Kuq.
Në të gjitha këto skenarë, Turqia dhe Izraeli gjenden në fronte të kundërta. Aksi mes Izraelit dhe Emirateve të Bashkuara Arabe përplaset me mbështetjen turke për Katarin dhe me manovrat e Ankarasë në Sudan, ndërsa forcimi i marrëdhënieve të Izraelit me Greqinë dhe Qipron përkeqëson tensionet ekzistuese. Së fundmi, njohja nga ana e shtetit hebre e pavarësisë së Somalilandit nga Somalia ka krijuar një front të ri rivaliteti turko-izraelit. Nuk është rastësi që afrimi turko-pakistanez zhvillohet paralelisht me forcimin e marrëdhënieve izraelito-indiane.
Këtyre zonave të përplasjes u shtohet edhe konflikti gjeoekonomik mbi korridoret e tranzitit, faktorë kyç për arkitekturën e ardhshme të Lindjes së Mesme. Zinxhirët globalë të furnizimit përballen me ndërprerje të vazhdueshme dhe kjo rrit rëndësinë e korridoreve që lidhin qendrat industriale aziatike me tregjet evropiane. Jerusalemi është pjesë e Korridorit Indi–Lindja e Mesme–Evropa (IMEC), i cili shtrihet nga India në Itali përmes Gjirit, Jordanisë dhe Izraelit. Në të kundërt, Turqia mbështet rrugë alternative, më në veri, përmes vendeve turkofone dhe territorit të saj.
Së fundmi, Ankaraja ka përshpejtuar përpjekjet për të ringjallur rrugën tokësore mes Turqisë, Sirisë, Jordanisë dhe Gjirit: kjo mund të përbëjë një hap të parë për të propozuar një version të rishikuar të IMEC, që do të përjashtonte Izraelin duke favorizuar aleatët e Ankarasë. Interesat ekonomike dhe politike në lojë janë shumë të mëdha. Kjo “luftë e korridoreve” është kthyer në një burim shtesë rivaliteti mes Ankarasë dhe Jerusalemit.
Në të gjithë teatrot e përplasjes – disa prej të cilëve ekzistojnë prej kohësh – konkurrenca mes Izraelit dhe Turqisë është intensifikuar në dy vitet e fundit. Nga këndvështrimi i Jerusalemit, prania turke është bërë shqetësuese për shkak të afërsisë. Kalimi i Sirisë në duar filoturke e ka sjellë Ankaranë, drejtpërdrejt dhe tërthorazi, pranë kufirit verior të Izraelit.
Më tej, qeveria turke ka shfrytëzuar në mënyrë të zgjuar lidhjet e saj me administratën amerikane dhe me Hamasin për të luajtur një rol kyç në armëpushimin e Gazës në tetor 2025. Pas dy vitesh izolimi, Turqia është rikthyer në skenën palestineze me një rol të profilit të lartë dhe me mbështetjen e qartë të Shteteve të Bashkuara. Me synimin për të udhëhequr rindërtimin e Gazës dhe për të zgjeruar ndikimin e saj, Ankaraja po pozicionohet edhe në frontin jugor, duke ushqyer në elitën politike izraelite frikën e një “rrethimi” të mirëfilltë turk.
Ndërkohë, retorika turke ndaj Izraelit mbetet jashtëzakonisht e ashpër. Armëpushimi në Gaza ka pasur pak ndikim në qëndrimin zyrtar të Ankarasë. Përtej disa sinjaleve për një rinovim të kufizuar të marrëdhënieve pas përfundimit të luftës, Turqia nuk e ka ndryshuar pozicionin e saj mbi krizën izraelito-palestineze: ajo vazhdon të mbështesë Hamasin, ushtron presion diplomatik mbi Izraelin dhe mban të lartë vëmendjen mbi situatën në Gaza.
E pajisur me një hapësirë manovrimi ndërkombëtare më të gjerë se kurrë, Erdoğan shfaq sot një gjuhë më të afërt me rrënjët e tij islamiste. Ky orientim i përgjigjet edhe nevojës për të mobilizuar një pjesë të gjerë të opinionit publik turk, ku demonizimi i Izraelit është i përhapur dhe shpesh shoqërohet me përdorimin e hapur të stereotipeve antisemitë. Gjatë dy viteve të fundit, akuzat e ashpra kundër Izraelit apo “sionistëve” janë bërë gjithnjë e më qendrore në komunikimin qeveritar të Ankarasë.
Ngritja e një Turqie të fuqishme dhe gjeografikisht të afërt, e drejtuar me dorë të fortë nga një lider agresiv, ushqen në Izrael një pesimizëm të thellë për të ardhmen e marrëdhënieve dypalëshe. Sipas këtij këndvështrimi, Jerusalemi duhet të përballet me një kërcënim të ri rajonal: një bosht sunit i udhëhequr nga Ankaraja dhe i lidhur me Vëllazërinë Myslimane, që synon në fund të rrethojë strategjikisht shtetin hebre. Kjo perspektivë alarmiste ka fituar terren në sistemin politik dhe në aparatin e sigurisë izraelite, ku gjithnjë e më shpesh dëgjohet se “Turqia është Irani i ri”.
Megjithatë, është e nevojshme të bëhet dallimi mes narrativës dhe realitetit. Për një politikan izraelit, kritikimi dhe sulmimi i presidentit Erdoğan – një figurë shumë e njohur dhe e papëlqyer nga opinioni publik izraelit – është një mjet i fuqishëm për të mobilizuar emocionet e brendshme. Në këtë kuptim, situata në Izrael pasqyron atë në Turqi, me një efekt po aq negativ: llogaritjet e politikës së brendshme i shtyjnë politikanët të përkeqësojnë tensionet ndërkombëtare. Megjithatë, deri më tani, të dy vendet kanë arritur të shmangin një përshkallëzim të drejtpërdrejtë.
Situata në Siri është shembull domethënës. Pas fitores së al-Shar’, shumë analistë izraelitë druheshin se pikat e reja të kontaktit mes Turqisë dhe Izraelit do të rrisnin tensionet. Në vend të kësaj, të dy palët kanë vendosur në territorin sirian një modus vivendi që ka funksionuar për rreth 18 muaj. Nuk përjashtohet që kjo të jetë rezultat i viteve të bashkëpunimit mes aparateve të sigurisë turke dhe izraelite.
Megjithatë, pavarësisht këtij suksesi të kufizuar, perceptimi izraelit i kërcënimit turk mbështetet në fakte konkrete: një ndryshim thelbësor në ekuilibrat rajonalë dhe radikalizimi i qëndrimit të Ankarasë. Nuk duhet nënvlerësuar as gjendja psikologjike që është përhapur në Izrael pas 7 tetorit: pas një dështimi kaq të madh të inteligjencës, asnjë kërcënim nuk mund të merret më lehtë. Për këtë arsye, në shtetin hebre po vërehet një shtim i ndjeshëm i studimeve dhe debateve mbi Turqinë, çka mund të reflektojë një riorientim të ngjashëm brenda aparateve të sigurisë.
3. Lufta në Iran ka sjellë një nivel të ri rreziku për marrëdhëniet turko-izraelite, duke thelluar ndarjet strategjike mes dy vendeve.
Përshkallëzimi i përballjes izraelito-iraniane që nga viti 2024 është pritur në Ankara me ndjenja të përziera. Turqia i konsideron si Izraelin, ashtu edhe Iranin, rivalë rajonalë. Armiqësia ndaj Izraelit është shfaqur hapur, por edhe marrëdhëniet me Teheranin kanë mbetur të tensionuara, pavarësisht një retorike më pajtuese. Turqia dhe Irani kanë interesa të kundërta në Irak, Siri dhe Kaukaz. Për më tepër, Ankaraja nuk dëshiron një Iran shumë të fuqishëm – aq më pak një Iran me armë bërthamore – në kufirin e saj lindor. Me fjalë të tjera, elita politike turke e konsideronte optimale konfigurimin rajonal ekzistues deri më 28 shkurt, pasi Izraeli dhe Irani balancoheshin reciprokisht.
Kjo është arsyeja pse Ankaraja reagoi negativisht ndaj fillimit të luftës. Qeveria turke shikon me shqetësim pasojat e mundshme për sigurinë kombëtare, veçanërisht rrezikun e një revolte të re kurde përgjatë kufirit me Iranin dhe brenda territorit turk. Këtyre u shtohen kërcënimi i një krize të mundshme refugjatësh “si ajo siriane” në kufirin lindor dhe ndikimi i rritjes së çmimeve të energjisë mbi ekonominë e brishtë turke. Ekziston gjithashtu një dimension strukturor: lufta rrezikon të ndryshojë ekuilibrin rajonal në mënyrë të pafavorshme për Turqinë.
Për këtë arsye, objektivi kryesor i qeverisë turke është një ndërprerje e shpejtë e luftimeve dhe shmangia e përfshirjes në konflikt.
Ankaraja do të merrte pjesë në operacione vetëm në mungesë të alternativave. Pikërisht për këtë arsye, ajo është sot e angazhuar aktivisht në manovra diplomatike për t’i dhënë fund luftës. Reagimi i Turqisë deri më tani është ndërtuar rreth disa elementeve kyçe. Me synimin për të parandaluar një përshkallëzim, Ankaraja ka dënuar kundërpërgjigjet e Teheranit në vendet e Gjirit, por ka mbajtur një ton pajtues ndaj Republikës Islamike, duke treguar moderim edhe pas lëshimit të katër raketave iraniane drejt territorit turk.
Në kritikat e saj ndaj luftës, qeveria turke e drejton gishtin nga Izraeli. Sa i përket nisjes së operacionit – apo çështjeve më specifike, si mobilizimi i luftëtarëve kurdë në Iran – Erdoğan dhe zyrtarë të tjerë turq i atribuojnë të gjithë përgjegjësinë Izraelit, duke përmendur “plane sioniste” dashakeqe dhe madje, në disa raste, duke arritur deri në thirrje për shkatërrimin e tij.
Ky qëndrim ka një karakter utilitar. Armiqësitë shpërthyen pikërisht në një moment kur marrëdhëniet personale mes Erdoğanit dhe Trump ishin në kulmin e tyre. Duke fajësuar ekskluzivisht Izraelin, Ankaraja mund të kritikojë luftën pa rrezikuar marrëdhëniet me Shtëpinë e Bardhë, një faktor kyç për forcimin rajonal të Turqisë.
Por ekziston edhe një arsye më e thellë. Dënimi turk ndaj Izraelit pasqyron një shqetësim të thellë për një rend rajonal gjithnjë e më të orientuar drejt hegjemonisë izraelite. Sot, mediat turke mbështesin idenë – shpesh duke u bazuar në teori konspirative dhe supozime me besueshmëri të dyshimtë – se Turqia do të jetë objektivi i radhës. Një Izrael më i fuqishëm dhe i çliruar nga kërcënimi iranian do të perceptohej nga Ankaraja si një rrezik për sigurinë kombëtare.
Frikërat turke përkeqësohen edhe nga një asimetri e qartë taktike. Sukseset operative të Izraelit në Iran nxjerrin në pah, në kontrast, kufizimet aktuale mbrojtëse të Turqisë. Avionët ushtarakë izraelitë operojnë lirshëm në hapësirën ajrore të Iranit, ndërsa Forcat e Armatosura turke nuk kanë arritur të kapin në mënyrë të pavarur raketat që drejtohen drejt territorit të tyre dhe janë detyruar të mbështeten në ndihmën e NATO-s. Mësimi që nxjerr Ankaraja është i qartë dhe përkon me atë që ishte vendosur tashmë pas operacionit izraelit kundër Republikës Islamike në qershor 2025: duhet përshpejtuar programi i riarmatimit.
Si pasojë, në mesin e marsit, lufta në Iran ka kontribuar në intensifikimin e dinamikave negative që, nga këndvështrimi i Izraelit, ushqejnë perceptimin e një kërcënimi turk. Ankaraja ka radikalizuar retorikën e saj dhe po përshpejton fuqizimin ushtarak, duke shënuar një kundërshtim gjithnjë e më të theksuar ndaj primatit rajonal të Izraelit. Të dyja palët promovojnë narrativa pasqyruese mbi Turqinë si “Irani i radhës”, megjithëse me kuptime të ndryshme: një kërcënim revizionist për Jerusalemin, një objektiv i ardhshëm për Ankaranë. Rreziku është që këto narrativa të kthehen në profeci që vetëpërmbushen.
4. Pavarësisht monitorimit të kujdesshëm të forcimit dhe radikalizimit të Ankarasë, reagimi i Jerusalemit deri më tani është karakterizuar nga kujdesi.
Në fakt, shumë izraelitë mbështesin një strategji përmbajtjeje dhe jo një përplasje të hapur. Preferenca për një qasje më të butë buron nga disa faktorë.
Së pari, lodhja nga lufta në shoqërinë izraelite. Pas dy vitesh e gjysmë konfliktesh në disa fronte, perspektiva që sukseset ushtarake të Jerusalemit mund të çojnë në një përballje tjetër – këtë herë me Turqinë – nuk është aspak tërheqëse për liderët izraelitë.
Së dyti, Turqia nuk është një shtet i izoluar si Irani. Përkundrazi, ajo është gjithnjë e më e integruar me partnerët rajonalë dhe është anëtare e NATO-s, me marrëdhënie të forta me aleatin kryesor të Izraelit, Shtetet e Bashkuara. Si rrjedhojë, pasojat ndërkombëtare indirekte të një përplasjeje me Turqinë do të ishin shumë më të gjera sesa ato të një sulmi ndaj Iranit.
Rrjeti i marrëdhënieve që rrethon Turqinë i ofron Jerusalemit një sërë ndërmjetësish për të komunikuar me Ankaranë. Përveç kontakteve ekzistuese mes aparateve të sigurisë të të dy vendeve, këto lidhje ofrojnë kanale të vlefshme për de-eskalim dhe dialog. Për më tepër, Turqia dhe Izraeli ndajnë interesa të përbashkëta në disa fusha. Edhe pse këto kanale dialogu nuk pranohen hapur – sidomos nga Ankaraja – të dy vendet vazhdojnë të veprojnë paralelisht, më shumë sesa së bashku, për të kundërshtuar ndikimin iranian në zona me rëndësi strategjike për të dyja palët, si Siria dhe Azerbajxhani.
Ngurrimi për t’u angazhuar në një tjetër përplasje rajonale, kostoja e lartë që Izraeli do të paguante për një konflikt të tillë dhe ekzistenca e interesave të përbashkëta shpjegojnë pse Jerusalemi, pavarësisht tensioneve, vazhdon ta konsiderojë Ankaranë një bashkëbisedues rajonal me të cilin duhet të mbajë të hapura opsione jo radikale. Me pak fjalë, përmbajtja dhe de-eskalimi mbeten, për momentin, linja e preferuar e veprimit për elitën drejtuese izraelite.
Megjithatë, durimi i Izraelit ka një kufi. I vendosur për të mos u kapur më në befasi, Jerusalemi sot vlerëson rreziqet e një përplasjeje të hapur me Ankaranë dhe përcakton “vija të kuqe” strategjike. Qëllimi është të qartësohen kufijtë e asaj që mund të pranohet ende nga Turqia, veçanërisht në Siri, në Mesdheun Lindor dhe në Gaza.
5. Qëndrueshmëria e strategjisë izraelite përballë sfidës turke do të varet nga disa faktorë.
Veçanërisht vendimtare do të jenë pasojat e luftës në Iran, të cilat mund të shfaqen edhe në afatin e mesëm dhe të gjatë, pas muajsh apo vitesh.
Ekuilibri i fuqisë pas luftës brenda trekëndëshit Iran–Turqi–Izrael mund të marrë forma të ndryshme. Një Iran i dobësuar do të eliminonte shumë nga interesat e përbashkëta mes Turqisë dhe Izraelit dhe do t’i vinte në mënyrë të pashmangshme Ankaranë dhe Jerusalemin përballë njëra-tjetrës, duke krijuar kushtet për një “lojë me shumë zero”. Përkundrazi, nëse Republika Islamike do të ruante qoftë edhe një pjesë të kapaciteteve të saj, ajo do të vazhdonte të përbënte një sfidë të përbashkët. Megjithatë, edhe në këtë rast, Turqia mund të zgjedhë – siç ka bërë edhe në të kaluarën – rrugën e pajtimit me Teheranin, në vend të përplasjes së hapur.
Në fund të konfliktit, Izraeli mund të gjendet duke menaxhuar një fazë rimëkëmbjeje ushtarake ose, përkundrazi, të gëzojë një kapacitet edhe më të theksuar të frenimit rajonal. Sa i përket Turqisë, skenari më i favorshëm do ta shihte atë duke shfrytëzuar rolin e ndërmjetësit diplomatik për të rritur prestigjin dhe për të krijuar aleanca të reja. Por është gjithashtu e mundur, në skenarin më të keq, që Ankaraja të dobësohet në mënyrë të tërthortë dhe të shtyhet në periferi të diplomacisë. Secili prej këtyre skenarëve do t’i vendoste marrëdhëniet turko-izraelite mbi baza të ndryshme, me nivele të ndryshme tensioni dhe ekuilibra të rinj strategjikë.
Arkitektura e ardhshme rajonale do të përcaktohet edhe nga faktorë të tjerë, ndër të cilët qëndrimi i Uashingtonit është thelbësor. Historikisht, Shtetet e Bashkuara kanë luajtur një rol kyç si ndërmjetës gjatë krizave në marrëdhëniet turko-izraelite. Edhe pse administrata aktuale duket më pak e prirur ta marrë këtë rol, vendimet e saj ndikojnë ndjeshëm në Ankara dhe Jerusalem, të cilat konkurrojnë për të forcuar lidhjet me SHBA-në mbi baza interesash të kundërta. Përveç rëndësisë politike të mbështetjes së Trump, një vendim i mundshëm amerikan për t’i furnizuar Turqisë avionët F-35 do të ndryshonte në mënyrë vendimtare balancat ushtarake rajonale. Një vendim i tillë do të përbënte një kthesë të vërtetë, pasi do të rriste kapacitetet ajrore të Turqisë dhe, si pasojë, do të ulte epërsinë teknologjike të Izraelit. Paparashikueshmëria e presidentit të Shteteve të Bashkuara – i cili në të kaluarën ka forcuar Erdoganin edhe kur kjo binte ndesh me interesat e Netanyahut (për shembull në rastin e planit të paqes për Gazën) – përbën një element shtesë pasigurie në marrëdhëniet turko-izraelite.
Po aq e rëndësishme do të jetë edhe pozicioni i shteteve të Gjirit. Shumica e ekspertëve parashikojnë se, pas përfundimit të armiqësive, këta aktorë do të rishikojnë politikat e tyre të sigurisë. Pasiguria mbetet e lartë. Ata mund të arrijnë në përfundimin se një afrim më i ngushtë me Izraelin dhe Shtetet e Bashkuara është garancia më e mirë për mbrojtjen e tyre. Kjo do të forconte Izraelin në kurriz të Turqisë, duke minuar një pjesë të madhe të përpjekjeve diplomatike të fundit të Ankarasë në Gjirin Persik. Në të kundërt, disa analistë mendojnë se liderët e Gjirit – të zhgënjyer nga sjellja e Uashingtonit dhe duke e perceptuar Izraelin si burim destabilizimi dhe si një hegjemoni në ngritje – mund të kërkojnë të diversifikojnë aleancat e tyre. Kjo do të hapte një dritare mundësish për Turqinë, e cila mund të shfrytëzonte situatën dhe çështjen palestineze për të ndërtuar një rend rajonal më pak të favorshëm për Izraelin. Duke pasur parasysh traditën e diplomacisë së shteteve të Gjirit për të luajtur në disa fronte dhe dallimet mes tyre, janë të mundshme edhe skenarë të ndërmjetëm.
Në përmbledhje, Izraeli përballet me një dilemë turke. Jerusalemi duhet të balancojë mes preferencës për de-eskalim me Turqinë dhe paradigmës më të gjerë të “tolerancës zero” ndaj kërcënimeve në rritje, e cila po vihet gjithnjë e më shumë në provë nga forcimi dhe radikalizimi i Ankarasë. Deri tani, edhe Turqia duket se shmang përplasjen e drejtpërdrejtë, duke lënë hapësirë për menaxhimin e tensioneve dypalëshe.
Megjithatë, ky modus vivendi i brishtë kërcënohet nga shtimi i pikave të kontaktit – dhe për rrjedhojë i përplasjeve – si dhe nga një arkitekturë rajonale e paqëndrueshme. Lufta ndryshon ekuilibrat e fuqisë dhe ruajtja e status quo-së do të bëhet gjithnjë e më e vështirë. Rreziku i një përkeqësimi të mëtejshëm të marrëdhënieve turko-izraelite mbetet real, me mundësi për përshkallëzime të paqëllimshme.