Një përplasje e papritur ushtarake dhe politike: Krisja ndërmjet Baku-s dhe Ankarasë
Thursday, 08 October 2026 16:19
Në vitet e fundit, Turqia dhe Azerbajxhani kanë ndërtuar një partneritet aq të ngushtë saqë, sipas deklaratave të përsëritura të Rexhep Tajip Erdoganit e Ilham Alijevit, ato konsideroheshin si "dy shtete, një komb". Mirëpo, zhvillimet e fundit tregojnë se kjo marrëdhënie po përballet me tensionet e saj më të mëdha historike.
Gjatë fjalimit të tij në kongresin e partisë në Baku më 3 tetor, Presidenti i Azerbajxhanit, Ilham Alijev, u dërgoi tre mesazhe të prera e të drejtpërdrejta Ankarasë dhe udhëheqjes turke, ndonëse pa i përmendur ata me emra konkretë:
* "Mos u përzieni në mënyrën tonë të jetesës."
* "Ne i kemi blerë armët tuaja me çmimet e tregut global."
* "Ne kemi një politikë të jashtme të pavarur."
Shkaqet e Përplasjes: Nga Shamia te Konflikti i Karabakut
Prapa këtyre deklaratave të ashpra fshihen mospërputhje të thella ideologjike dhe gjeopolitike mes dy vendeve:
* Çështja e shamisë në shkolla: Mesazhi i parë lidhet me presionin e vazhdueshëm të Ankarasë për lejimin e shamisë islame në shkollat e Azerbajxhanit. Në vend të pranimit të këtij modeli, Alijev nënshkroi më 24 shtator një dekret presidencial që ndalon përdorimin e shamisë në shkollat e vendit, duke mbrojtur modelin laik të shtetit azer.
* Roli në luftën e 2020-ës: Alijev është irrituar nga përpjekjet e Erdoganit për ta paraqitur Turqinë si aktorin kryesor dhe përcaktues pas fitores ushtarake të Azerbajxhanit në Nagorno-Karabak. Përmes mesazhit për armët, Alijev rikujtoi se pajisjet ushtarake turke nuk u dhuruan, por u blenë me çmimet e plota të tregut.
* Përplasja për Izraelin: Mesazhi i tretë i adresohet kërkesës këmbëngulëse të Turqisë që Bakuja të shkëpusë marrëdhëniet e saj strategjike me Izraelin — një kusht që Alijev e ka refuzuar kategorikisht.
Analistët turq vlerësojnë se këto mesazhe nga Bakuja përbejnë një goditje të fortë për planin e shpallur nga Erdogani në vitin 2023, i cili synonte integrimin e plotë politik, ushtarak dhe ekonomik të shteteve turkike.
Aleanca pragmatike: Pse Izraeli është i paprekshëm për Bakunë?
Marrëdhëniet mes Azerbajxhanit dhe Izraelit janë jashtëzakonisht të ngushta e shumëdimensionale, pavarësisht se Azerbajxhani është një vend me shumicë myslimane:
* Furnizimi me armatime: Izraeli mbetet furnizuesi kryesor i Azerbajxhanit me armatime të teknologjisë së lartë, përfshirë dronët dhe sistemet raketore që luajtën një rol vendimtar në fitoren e Karabakut. Izraeli mbulon pjesën më të madhe të importeve të armëve të rënda për ushtrinë azere.
* Interesi strategjik ndaj Iranit: Izraeli e sheh Azerbajxhanin si një pikëmbështetje kyçe gjeopolitike për shkak të kufirit të tij të përbashkët me Iranin, çka i mundëson monitorimin e aktiviteteve ushtarake e politike te fqinjit të tij jugor.
* Sektori energjetik: Azerbajxhani është një nga furnizuesit më të mëdhenj të Izraelit me naftë bruto përmes tubacionit Baku-Ceyhan. Nga ana tjetër, kompania shtetërore e naftës së Azerbajxhanit (SOCAR) ka bërë investime madhore në fushat izraelite të gazit natyror, si fusha Tamar.
Kjo lidhje e fortë, e zyrtarizuar me hapjen e ambasadës së Azerbajxhanit në Izrael në vitin 2023, tregon se Bakuja nuk është e gatshme të sakrifikojë interesat e saj kombëtare e sigurisë për t'iu përshtatur agjendës së jashtme të Ankarasë.