Pas dorëheqjes së Vuçiçit Serbia “tradhton” gazin rus?
Harta energjetike e Ballkanit po ndryshon. Greqia, Bullgaria, Serbia dhe Maqedonia e Veriut kanë hedhur një tjetër hap drejt zgjerimit të Korridorit Vertikal të Gazit, një rrjet që synon të çojë gazin nga terminalet greke drejt veriut, duke krijuar rrugë alternative furnizimi për Ballkanin dhe Evropën Qendrore.
Në takimin ministror të 6 tetorit në Beograd, ministri grek i Mjedisit dhe Energjisë Stavros Papastavrou, ministrja serbe në detyrë Dubravka Dedoviç Handanoviç, ministrja bullgare Iva Petrova dhe ministrja e Maqedonisë së Veriut Sanja Bozinovska konfirmuan përfshirjen e operatorëve të Serbisë dhe Maqedonisë së Veriut në projekt.
Zgjerimi lidhet drejtpërdrejt me interkonektorët e rinj që po ndërtohen në rajon. Interkonektori Serbi-Maqedoni e Veriut do të lidhet me atë Greqi-Maqedoni e Veriut, duke krijuar një aks të ri që mund të transportojë drejt veriut edhe LNG-në që mbërrin në terminalin e Aleksandrupolit.
Korridori Vertikal nuk është një gazsjellës i vetëm, por një sistem që bashkon terminalet LNG, rrjetet kombëtare të transmetimit dhe interkonektorët ndërkufitarë. Deri tani boshti kryesor shtrihej nga Greqia drejt Bullgarisë, Rumanisë dhe më tej drejt Evropës Qendrore dhe Lindore. Përfshirja e Serbisë dhe Maqedonisë së Veriut i shton atij një degë të rëndësishme drejt Ballkanit Perëndimor.
Në këtë projekt ka edhe një interes të fortë amerikan.
SHBA nuk mori pjesë në takimin e Beogradit dhe deklarata e katër ministrave nuk përcakton që gazi që do të kalojë në këtë korridor duhet të jetë amerikan. Zgjerimi mbetet një projekt rajonal dhe evropian infrastrukture, ndërsa origjina e gazit do të përcaktohet nga kontratat dhe kushtet e tregut.
Por Uashingtoni është përfshirë drejtpërdrejt në përpjekjet për zhvillimin e Korridorit Vertikal. Më 25 shkurt 2026, Departamenti amerikan i Energjisë mblodhi në Uashington përfaqësues të Bullgarisë, Greqisë, Rumanisë, Moldavisë, Ukrainës dhe Komisionit Evropian për të diskutuar avancimin e projektit.
Në tryezë u vendosën pengesat rregullatore, harmonizimi i tarifave dhe investimet e nevojshme për të shfrytëzuar kapacitetin e korridorit. Objektivi ekonomik amerikan është i qartë: krijimi i rrugëve të reja që mund të çojnë LNG-në amerikane nga terminalet greke drejt Evropës Qendrore dhe Lindore.
Joshua Volz deklaroi në takimin e shkurtit se bashkëpunimi me vendet e Korridorit Vertikal krijon mundësi për zgjerimin e eksporteve amerikane të LNG-së, ndërsa Departamenti amerikan i Energjisë e ka lidhur zhvillimin e projektit me mundësinë që gazi i rigazifikuar në Greqi të transportohet drejt veriut.
Interesi nuk mbetet vetëm në nivel politik. Në qershor 2026, Atlantic SEE LNG Trade prezantoi strategjinë e zgjerimit drejt tregjeve të Evropës Juglindore dhe Qendrore gjatë aktivitetit “Greece-US Alliance for Energy Security”. Kompania e lidhi strategjinë e saj me Korridorin Vertikal dhe me vëllimet e LNG-së të siguruara nga kompania amerikane Venture Global.
Megjithatë, ky interes duhet ndarë nga marrëveshja e Beogradit. Deri tani nuk ka një angazhim të katër qeverive për blerjen e LNG-së amerikane dhe as një deklaratë zyrtare se SHBA ka financuar apo drejtuar zgjerimin Serbi-Maqedoni e Veriut. Ajo që po ndërtohet është infrastruktura që do t’u japë vendeve më shumë alternativa furnizimi.
Ndërkohë, punimet po hyjnë në një fazë konkrete. Dedoviç Handanoviç deklaroi se vendosja e tubave të parë në segmentin serb të interkonektorit Serbi-Maqedoni e Veriut nis javën e ardhshme. Pjesa serbe është rreth 145 kilometra e gjatë dhe Beogradi synon përfundimin e saj në tremujorin e parë të vitit 2028. Pala maqedonase parashikon që segmenti i saj të përfundojë nga mesi ose deri në fund të vitit 2028.
Takimi i ardhshëm ministror do të mbahet në Sofje. Deri atëherë, sfida nuk është më vetëm zgjerimi në hartë i Korridorit Vertikal. Projekti duhet të tregojë nëse infrastruktura e re, tarifat dhe tregu mund ta bëjnë ekonomikisht të leverdishëm transportin e LNG-së nga Greqia drejt Ballkanit dhe Evropës Qendrore, pavarësisht nëse gazi vjen nga SHBA apo nga furnizues të tjerë.