“Vendi i Netanjahut është në burg” – Izraeli tronditet nga raporti se kryeministri u paralajmërua për Hamasin dhe heshti
Një investigim i ri i publikuar në Izrael ka rikthyer me forcë pyetjen që Benjamin Netanjahu është përpjekur ta largojë prej gati tre vjetësh: çfarë dinte kryeministri përpara 7 tetorit 2023 dhe pse paralajmërimet nuk u shndërruan në masa konkrete?
Sipas investigimit të gazetës izraelite “Haaretz”, të mbështetur në materialet e librit të ri “Pengjet: 843 ditë braktisjeje”, presidenti i Emirateve të Bashkuara Arabe, Mohammed bin Zayed, zhvilloi një telefonatë rreth 45 minuta me Netanjahun afro dhjetë ditë përpara sulmit të Hamasit.
Gjatë kësaj bisede, ai dyshohet se e paralajmëroi se Yahya Sinwar po përgatiste një operacion të madh që mund të trondiste rajonin dhe të rrezikonte edhe Marrëveshjet e Abrahamit. Investigimi është realizuar nga gazetarët Shlomi Eldar dhe Ruth Yuval.
Por rëndësia e zbulimit nuk qëndron vetëm te ekzistenca e një paralajmërimi të përgjithshëm. Sipas autorëve, sinjali kishte origjinën në një mesazh që vetë Sinwar ia kishte përcjellë një figure të Fatahut. Udhëheqësi i Hamasit kishte kërkuar t’u thuhej izraelitëve se po përgatiste një “surprizë të madhe”, duke përdorur dy herë fjalën arabe “zilzal”, tërmet.
Figura e Fatahut ia kishte kaluar mesazhin një bashkëpunëtori që më pas u bë këshilltar i presidentit të Emirateve. Sipas gazetarit Eldar, drejtori i atëhershëm i Shin Betit, Ronen Bar, ishte njoftuar që më 15 shtator dhe informacioni i ishte përcjellë Netanjahut. Rreth një javë e gjysmë më vonë, bin Zayed dyshohet se e telefonoi personalisht kryeministrin izraelit për t’u siguruar se paralajmërimi kishte mbërritur.
Sipas investigimit, Netanjahu e qetësoi bashkëbiseduesin duke i thënë se Izraeli ishte i përgatitur në Gaza dhe se, nëse do të kishte trazira, ato priteshin më tepër në Bregun Perëndimor. Por pas telefonatës ai nuk informoi ministrin e Mbrojtjes, shefin e ushtrisë Herzi Halevi, drejtuesin e Shin Betit Ronen Bar apo kreun e Mossadit David Barnea. Halevi dhe Bar kanë konfirmuar se nuk ishin informuar për përmbajtjen e një paralajmërimi të tillë.
Në të njëjtën periudhë, edhe kreu i inteligjencës egjiptiane, Abbas Kamel, raportohet se kishte përcjellë në zyrën e kryeministrit izraelit një paralajmërim për një operacion të pazakontë të Hamasit. Përgjigjja e palës izraelite, sipas raportimit, ishte se situata në Gaza ishte nën kontroll dhe se vëmendja ushtarake ishte përqendruar në Bregun Perëndimor.
Këtu kërkohet një dallim i rëndësishëm. Investigimi nuk provon ende se Netanjahu dinte datën, orën dhe planin e hollësishëm të sulmit të 7 tetorit. Paralajmërimi fliste për një operacion të madh dhe për një “tërmet”, jo domosdoshmërisht për mënyrën e saktë se si do të kryhej sulmi.
Megjithatë, nëse telefonata dhe përmbajtja e saj konfirmohen, bëhet fjalë për një alarm të drejtpërdrejtë nga një prej udhëheqësve më të rëndësishëm të rajonit, i cili duhej minimalisht t’u ishte shpërndarë institucioneve të sigurisë dhe të sillte rritjen e gatishmërisë.
Zyra e Netanjahut i ka mohuar kategorikisht pretendimet. Në reagimin zyrtar thuhet se kryeministri nuk ka biseduar me presidentin e Emirateve gjatë periudhës së përmendur dhe nuk ka marrë asnjë paralajmërim prej tij. Raportimi, sipas zyrës së tij, është “një gënjeshtër absolute”. Deri tani, Emiratet nuk kanë paraqitur publikisht një konfirmim zyrtar të telefonatës.
Prandaj, pretendimi duhet trajtuar si një akuzë e rëndë e mbështetur në një investigim gazetaresk dhe në dëshmi burimesh, jo si një fakt i vërtetuar përfundimisht nga një komision shtetëror apo gjykatë. Megjithatë, mohimi i Netanjahut nuk e ka mbyllur çështjen.
Përkundrazi, reagimi i politikanëve izraelitë tregon se raportimi është marrë jashtëzakonisht seriozisht edhe brenda vendit.
Ish-kryeministri Naftali Bennett deklaroi se raportimi është i vërtetë dhe tha se Netanjahu kishte marrë paralajmërime si nga Mohammed bin Zayed, ashtu edhe nga Abbas Kamel. Bennett e akuzoi atë për “neglizhencë kriminale”, pasi nuk mblodhi kabinetin e sigurisë, nuk alarmoi drejtuesit ushtarakë dhe nuk përgatiti zonat kufitare. Sipas tij, refuzimi i Netanjahut për krijimin e një komisioni shtetëror hetimor lidhet pikërisht me frikën se çfarë mund të zbulojë një hetim i pavarur.
Ish-shefi i Shtabit të ushtrisë, Gadi Eisenkot, deklaroi se Netanjahu kishte marrë dhjetëra paralajmërime dhe i kishte injoruar. Ai e akuzoi kryeministrin se po fshihet pas tezës “nuk më zgjuan”, ndërsa faktet e reja tregojnë se sinjalet kishin mbërritur shumë përpara mëngjesit të sulmit.
Reagimi më i ashpër erdhi nga Yair Golan, ish-zëvendësshef i ushtrisë dhe drejtues i Partisë Demokratët. Pikërisht atij i përket shprehja “vendi i Netanjahut është në burg”. Golan e cilësoi sjelljen e kryeministrit jo thjesht si gabim gjykimi, por si “braktisje të vetëdijshme dhe kriminale”, duke kërkuar largimin e tij të menjëhershëm.
Pra, “Netanjahu në burg” nuk është një vendim gjykate apo urdhër arresti i lëshuar për këtë çështje. Është akuza politike e Yair Golanit, e artikuluar pas publikimit të investigimit. Vendosja e saj në titull është e ligjshme gazetareskisht vetëm nëse paraqitet qartë brenda thonjëzave dhe i atribuohet autorit.
Zbulimi bëhet edhe më i rëndë kur vendoset përballë asaj që dihej tashmë për dështimet izraelite.
Shin Bet ka pranuar se shërbimet izraelite kishin informacion mbi planin e Hamasit, të njohur si “Muri i Jerikos”, vite përpara sulmit, por nuk e trajtuan atë si një skenar operacional të menjëhershëm. Vlerësimi mbizotërues ishte se Hamasi ishte i frenuar dhe më i interesuar për lehtësime ekonomike sesa për një luftë të gjerë. Vetë Shin Bet e ka cilësuar moskuptimin e kalimit të Hamasit nga përgatitja te zbatimi si një prej shkaqeve kryesore të kolapsit.
Edhe sjellja e Netanjahut gjatë mëngjesit të sulmit është vënë përsëri nën lupë. Sipas një raportimi të Channel 12, ai u njoftua në orën 06:29 se Hamasi po sulmonte, por nuk komunikoi menjëherë me shefin e ushtrisë apo drejtuesin e Shin Betit.
Mbledhja e parë e vlerësimit dhe urdhri për mobilizim të plotë raportohet se erdhën vetëm në orën 09:55. Zyra e kryeministrit ka paraqitur një kronologji tjetër për lëvizjet e tij, por mospërputhjet mbi oraret kanë shtuar dyshimet.
Investigimi hedh akuza edhe mbi trajtimin e çështjes së pengjeve. Sipas raportimit, mbrëmjen e 7 tetorit kryeministri i Katarit i komunikoi kreut të Mossadit se Hamasi ishte i gatshëm të diskutonte lirimin e civilëve të rrëmbyer nëpërmjet ndërmjetësimit.
Oferta u refuzua me arsyetimin se Izraeli nuk do të negocionte me Hamasin në atë fazë. Kjo pjesë mbetet gjithashtu një pretendim i investigimit dhe kërkon shqyrtim të pavarur, por e zgjeron çështjen nga dështimi para sulmit te vendimet e marra menjëherë pas tij.
Ajo që del tashmë përtej çdo dyshimi është ekzistenca e një dështimi të shumëfishtë. Ushtria, Shin Beti dhe inteligjenca izraelite nuk e interpretuan siç duhej grumbullimin e sinjaleve. Por përgjegjësia e strukturave të sigurisë nuk e përjashton përgjegjësinë politike
.
Netanjahu ishte kryeministër, arkitekt i politikës së “qetësisë së blerë”, njeriu që për vite e konsideroi Hamasin të kontrollueshëm dhe që vazhdon të kundërshtojë një komision shtetëror plotësisht të pavarur.
Tani përplasja është midis dy versioneve krejtësisht të kundërta. Sipas Netanjahut, ai nuk e mori kurrë telefonatën dhe paralajmërimi nuk ekzistoi. Sipas investigimit, presidenti i Emirateve e paralajmëroi për 45 minuta, ndërsa informacioni u mbajt larg drejtuesve të sigurisë. Njëra prej këtyre dy narrativave është rrënjësisht e pavërtetë.
Pikërisht për këtë arsye artikulli i “Haaretz” nuk mund të mbyllet me një deklaratë politike apo me një mohim nga zyra e kryeministrit. Regjistrat e komunikimeve, dokumentet diplomatike, dëshmitë e zyrtarëve izraelitë dhe emiratas, si dhe kronologjia e vendimeve duhet të shqyrtohen nga një komision i pavarur me kompetenca të plota.
Nëse telefonata nuk ka ndodhur, investigimi duhet të rrëzohet me prova. Nëse ka ndodhur, çështja nuk është më vetëm se përse Izraeli u kap në befasi. Pyetja shumë më e rëndë është se përse një paralajmërim i drejtpërdrejtë për një “tërmet” të afërt u dëgjua në zyrën e kryeministrit, por nuk mbërriti kurrë te njerëzit që duhej të mbronin kufirin.