Turqia shënon 10-vjetorin e grushtit të dështuar të 15 korrikut, Erdoğan në ceremoninë e madhe në Ankara
Turqia do të shënojë të mërkurën 10-vjetorin e përpjekjes së dështuar për grusht shteti të 15 korrikut 2016, e cila synoi përmbysjen e rendit kushtetues dhe shkaktoi vdekjen e mbi 250 personave, si dhe plagosjen e mijëra të tjerëve. Aktiviteti kryesor përkujtimor do të zhvillohet në “Parkun Kombëtar” në Ankara, nën temën “Vullneti ynë, Fitorja jonë”, me pjesëmarrjen e presidentit Recep Tayyip Erdoğan.
Drejtori i Komunikimit i Presidencës turke, Burhanettin Duran, deklaroi se ceremonia do të nderojë personat e vrarë gjatë përballjes me puçistët, veteranët dhe rezistencën e qytetarëve turq.
“Do t’i kujtojmë martirët tanë me mëshirë, mirënjohje dhe lutje, do t’u shprehim mirënjohjen veteranëve tanë heroikë dhe do të deklarojmë përsëri se asnjë pushtet nuk mund të qëndrojë mbi vullnetin kombëtar”, tha Duran.
Sipas autoriteteve turke, tentativa për grusht shteti u organizua nga anëtarë të lëvizjes së klerikut Fethullah Gülen, të cilën Ankaraja e emërton Organizata Terroriste Fetullah, FETO. Lëvizja, e cila për vite ishte paraqitur si një organizim fetar dhe arsimor, akuzohet nga Turqia se kishte depërtuar në institucionet shtetërore, veçanërisht në Forcat e Armatosura, drejtësi, polici dhe administratë.
Autoritetet turke pretendojnë se organizata e kishte përgatitur ndërhyrjen pas shumë vitesh organizimi të fshehtë brenda strukturave shtetërore. Përpara 15 korrikut, ajo akuzohej edhe për operacione të tjera kundër qeverisë, përfshirë hetimet e 17–25 dhjetorit, përpjekjen për të marrë në pyetje drejtuesin e atëhershëm të inteligjencës Hakan Fidan dhe ndalimin e kamionëve të Organizatës Kombëtare të Inteligjencës, MIT.
Planet për grushtin dyshohet se u përshpejtuan pas zgjedhjeve parlamentare të nëntorit 2015, për shkak të mundësisë që oficerë të lidhur me lëvizjen Gülen të largoheshin nga ushtria gjatë mbledhjeve të Këshillit të Lartë Ushtarak.
Sipas hetimeve turke, drejtues civilë dhe ushtarakë të organizatës zhvilluan takime në Turqi dhe në Shtetet e Bashkuara. Adil Öksüz dhe Kemal Batmaz akuzohen se ia paraqitën planin Fethullah Gülenit në Pensilvani, përpara se të ktheheshin në Turqi pak ditë para operacionit.
Nata kur tanket dolën në rrugë
Tentativa ishte planifikuar fillimisht të niste në orën 03:00 të 16 korrikut. Por disa orë më herët, një major i Komandës së Aviacionit të Ushtrisë informoi MIT-in se po përgatitej një operacion për ndalimin e Hakan Fidanit.
Informacioni iu përcoll drejtuesve më të lartë ushtarakë, përfshirë Yaşar Güler dhe shefin e atëhershëm të Shtabit të Përgjithshëm, Hulusi Akar. Ky i fundit urdhëroi kthimin e avionëve në bazat e tyre, mbylljen e hapësirës ajrore ushtarake dhe kufizimin e lëvizjeve të trupave.
Pasi kuptuan se plani ishte zbuluar, puçistët e afruan fillimin e operacionit në mbrëmjen e 15 korrikut, rreth orës 20:30.
Automjete ushtarake dhe tanke u vendosën në Ankara dhe Stamboll, ndërsa ushtarët bllokuan urën e Bosforit dhe urën “Fatih Sulltan Mehmet”. Avionë luftarakë F-16 fluturuan në lartësi të ulët mbi kryeqytet, duke shkaktuar panik mes qytetarëve.
Puçistët morën nën kontroll televizionin shtetëror TRT dhe detyruan leximin e një deklarate për vendosjen e ligjit ushtarak. Njësi të përfshira në grushtin e shtetit sulmuan kompleksin e inteligjencës turke dhe bombarduan Departamentin e Aviacionit të Policisë dhe selinë e Operacioneve Speciale në Gölbaşı.
Në orën 00:24 të 16 korrikut, presidenti Erdoğan u lidh drejtpërdrejt me televizionin CNN Türk dhe u bëri thirrje qytetarëve të dilnin në rrugë dhe të kundërshtonin ndërhyrjen ushtarake.
Mijëra njerëz iu përgjigjën thirrjes, duke u grumbulluar përpara institucioneve shtetërore, aeroporteve, urave dhe bazave ushtarake.
Një nga momentet vendimtare ndodhi në Komandën e Forcave Speciale, ku rreshteri Ömer Halisdemir qëlloi gjeneralbrigade Semih Terzi, i cili kishte mbërritur për të marrë kontrollin e komandës. Halisdemir u vra menjëherë nga ushtarët që shoqëronin Terzin dhe më pas u shndërrua në një nga simbolet kryesore të rezistencës së 15 korrikut.
Gjatë natës, avionët e kontrolluar nga puçistët bombarduan dy herë ndërtesën e Asamblesë së Madhe Kombëtare të Turqisë. U sulmuan gjithashtu objektet e operatorit satelitor TÜRKSAT, ndërsa forcat policore rimorën kontrollin e televizionit shtetëror.
Shefi i Shtabit të Përgjithshëm, Hulusi Akar, i cili ishte marrë peng, u shpëtua nga baza ajrore Akıncı. Me urdhër të autoriteteve, pista e bazës u godit për të parandaluar ngritjen e avionëve të tjerë.
Në orën 12:57 të 16 korrikut, kryeministri i atëhershëm Binali Yıldırım njoftoi se tentativa për grusht shteti ishte shtypur. Operacioni kishte zgjatur rreth 21 orë.
Sipas shifrave zyrtare të publikuara në raportimin turk, gjatë përplasjes u vranë 253 civilë dhe pjesëtarë të forcave të sigurisë, ndërsa mijëra persona u plagosën. Puçistët mobilizuan rreth 9.000 ushtarakë, 35 avionë, 37 helikopterë dhe 246 automjete të blinduara, përfshirë 74 tanke.
Gülen vdiq në SHBA pa u ekstraduar
Fethullah Gülen u largua drejt Shteteve të Bashkuara në vitin 1999 dhe jetoi për shumë vite në Pensilvani. Autoritetet turke e akuzuan atë si organizatorin kryesor të grushtit të shtetit dhe paraqitën disa kërkesa për ekstradimin e tij.
Sipas të dhënave turke, Ankaraja dorëzoi shtatë kërkesa ekstradimi që përfshinin 27 akuza, por Gülen nuk iu dorëzua Turqisë nga autoritetet amerikane.
Ai vdiq më 20 tetor 2024 në Pensilvani. Vdekja e tij iu konfirmua zyrtarisht autoriteteve turke përmes një dokumenti të përcjellë nga Departamenti Amerikan i Shtetit.
Në ceremoninë e 10-vjetorit në Ankara, autoritetet turke pritet të ritheksojnë angazhimin ndaj demokracisë, sovranitetit kombëtar dhe luftës kundër strukturave që akuzohen se organizuan tentativën e 15 korrikut.
“Lufta epike” e qytetarëve që dolën në rrugë atë natë do të mbahet gjallë me të njëjtin besim, vendosmëri dhe frymë uniteti, deklaroi drejtori i Komunikimit, Burhanettin Duran.