Paqe apo kurth 60-ditor? Trump shpall marrëveshjen me Iranin - Alarmohet Izraeli, firmosja në Zvicër
SHBA dhe Irani kanë arritur një marrëveshje paraprake për t’i dhënë fund përplasjes së armatosur mes tyre, sipas njoftimeve të Presidentit Donald Trump dhe Kryeministrit pakistanez Shehbaz Sharif, i cili ka luajtur rolin kryesor të ndërmjetësit.
Sipas raportimeve të Reuters, marrëveshja pritet të firmoset të premten më 19 qershor në Zvicër dhe parashikon ndalimin e operacioneve ushtarake, rihapjen e Ngushticës së Hormuzit dhe heqjen e bllokadës amerikane ndaj porteve iraniane. Marrëveshja nuk zgjidh menjëherë çështjen bërthamore të Iranit, por hap një periudhë 60-ditore negociatash për programin bërthamor, sanksionet dhe fatin e uraniumit të pasuruar.
Trump e paraqiti marrëveshjen si fitore diplomatike dhe paralajmëroi se SHBA mund të rikthejë presionin ushtarak nëse Teherani nuk ecën drejt një pakti bërthamor përfundimtar. Nga ana tjetër, Pakistani e ka shitur zhvillimin si sukses të madh ndërmjetësimi, duke theksuar se palët kanë rënë dakord për tekstin e marrëveshjes dhe se nënshkrimi formal është hapi i radhës.
Irani ka reaguar me më shumë kujdes. Zyrtarë të afërt me ekipin negociator thonë se marrëveshja nuk vendos kufizime të reja bërthamore ndaj Teheranit dhe se Irani ruan kontrollin mbi uraniumin e pasuruar. Por brenda vendit ka shpërthyer zemërim nga krahët më të ashpër konservatorë, të cilët e quajnë marrëveshjen kapitullim dhe kërkojnë garanci më të forta për heqjen e sanksioneve, kompensime dhe kontroll të plotë iranian mbi Hormuzin.
Izraeli ka reaguar me skepticizëm dhe shqetësim. Edhe pse qeveria izraelite nuk është pjesë e drejtpërdrejtë e marrëveshjes, zëra të rëndësishëm politikë dhe të sigurisë në Izrael e kanë cilësuar atë si “marrëveshje të keqe”, sepse sipas tyre nuk adreson mjaftueshëm programin bërthamor iranian, raketat balistike dhe mbështetjen e Teheranit për grupe si Hezbollah, Hamas dhe Houthit. Kryeministri Benjamin Netanyahu nuk ka dalë ende në një përplasje të hapur me Trumpin, por pakënaqësia në Izrael është e qartë.
Reagimet ndërkombëtare kanë qenë kryesisht pozitive, por të kujdesshme. Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, António Guterres, e përshëndeti marrëveshjen si hap kritik drejt uljes së tensioneve. Vendet europiane, përfshirë Britaninë, Francën, Gjermaninë dhe Italinë, mbështetën kthimin te diplomacia, por këmbëngulën se Irani nuk duhet të lejohet të sigurojë armë bërthamore. Japonia, Australia, Turqia dhe disa vende të tjera e panë marrëveshjen si mundësi për stabilizim rajonal dhe lehtësim ekonomik, sidomos pas rihapjes së Hormuzit për transportin e naftës.
Në tregje, lajmi solli reagim të menjëhershëm pozitiv: çmimet e naftës ranë dhe bursat aziatike u rritën, pasi rihapja e Hormuzit ul frikën për ndërprerje të furnizimeve energjetike.
Megjithatë, marrëveshja mbetet ende e brishtë. Çështjet më të vështira — programi bërthamor iranian, sanksionet, uraniumi i pasuruar, ndikimi rajonal i Teheranit dhe siguria e Izraelit — janë shtyrë për negociatat e ardhshme. Për këtë arsye, ajo që Trump e shpall si marrëveshje paqeje mund të jetë vetëm një armëpushim diplomatik 60-ditor, ku fati i vërtetë i krizës do të vendoset në raundin tjetër të përplasjes politike.