Parandaloni kancerin para se të fillojë
"Tani kemi informacion se mund të parandalojmë kancerinedhe para se të fillojë", tha Isabelle Soerjomataram, eksperte e mbikëqyrjes së kancerit në Agjencinë Ndërkombëtare për Kërkime mbi Kancerin (IARC) të Organizatës Botërore të Shëndetësisë.
Duke folur me gazetarët javën e kaluar, Soerjomataram dhe kolegu i saj Andre Ilbawi prezantuan gjetjet e një studimi që përfshinte 36 lloje kanceri në 185 vende. Të dy bashkëautoruan një studim të botuar në revistën mjekësore Nature Medicinemë 3 shkurt 2026.
Studimi tregon një statistikë që është po aq mbresëlënëse sa deklarata hapëse e Soerjomataram: 7.1 milion raste të reja të kancerit lidhen me ato që njihen si faktorë rreziku të modifikueshëm (MRF) - siç është përdorimi i duhanit ose alkoolit, si dhe infeksione të ndryshme. Kjo është 37.8% e totalit prej 18.7 milion rastesh të reja të kancerit në vitin 2022.
Hulumtimi mbi MRF-të nuk është i ri. Ne e dimë prej kohësh që MRF-të, të cilat përfshijnë gjithashtu mbipeshën dhe obezitetin, ndotjen e ajrit dhe toksina të tjera mjedisore, mund të jenë kancerogjene. Pretendimi se kanceri mund të "parandalohet para se të fillojë" varet nga shumë faktorë të tjerë, siç është qasja në burimet e kujdesit shëndetësor - e cila nuk është e garantuar kudo në botë.
Por detajet e këtij studimi ofrojnë një pasqyrë të efekteve të MRF-ve, të cilat mund të ndryshojnë sipas rajonit dhe gjinisë.
Autorët shqyrtuan 30 faktorë rreziku të modifikueshëm, duke përfshirë duhanin, alkoolin, ndotjen e ajrit dhe ekspozimin profesional ndaj toksinave si azbesti, si dhe:
Gjermani | Sëmundjet e kancerit, pamje e qelizave të kanceritGjermani | Sëmundjet e kancerit, pamje e qelizave të kancerit
Sëmundjet e kanceritFotografi: Zoonar/picture alliance
• Indeksi i lartë i masës trupore (BMI)
• Aktiviteti fizik i pamjaftueshëm
• Duhani pa tym dhe arra beteli (të konsumuara duke përtypur)
• Praktika të caktuara të ushqyerjes
• Rrezatimi ultraviolet (UVR)
Dhe, për herë të parë në një studim që përfshin MRF-të, studiuesit përfshinë edhe sëmundjet, siç janë hepatiti B dhe papillomavirusi njerëzor (HPV).
Dallimet mes rajoneve
HPV përbën përqindjen më të madhe të kancereve të parandalueshme tek gratë në nivel global - pavarësisht disponueshmërisë së vaksinave HPV, të cilat janë treguar të jenë shumë efektive në mbrojtjen kundër kancerit të qafës së mitrës. Por "ngurrimi ndaj vaksinimit është shumë real", tha Ilbawi në përgjigje të pyetjeve të DW.
"Në vendet me të ardhura më të larta - Australia është njëra prej tyre - kanceri i qafës së mitrës është zhdukur pothuajse dhe tani ka një nivel prej pesë rastesh për 100,000 njerëz", tha Soerjomataram.
"Megjithatë, kur shohim barrën në Amerikën Latine, por edhe në Afrikën Sub-Sahariane, mbeten probleme. Kanceri i lidhur me HPV-në, veçanërisht kanceri i qafës së mitrës, është ende shumë i zakonshëm atje", shton Soerjomataram.
Njohuri të reja
Përfshirja e infektimeve në studim zbuloi informacione të reja rreth llojeve të kancerit tek gratë - por edhe variacione të ndryshme tek burrat. Studiuesit thonë se shpresojnë se kjo do të ndihmojë në përmirësimin e masave të parandalimit të kancerit.
U zbulua se infeksionet shkaktuan numrin më të madh të kancereve të parandalueshme tek gratë - një total prej 2.7 milion rastesh (29.7%). Ndër burrat, këta ishin faktorë rreziku të sjelljes, siç është pirja e duhanit - një total prej 4.3 milion rastesh (45.4%).
Një vështrim më i afërt i të dhënave mbi kancerin e mushkërive, i cili është një nga kanceret më të diagnostikuara si tek gratë ashtu edhe tek burrat (së bashku me kancerin e gjirit, zorrës së trashë dhe prostatës), zbulon se barra e MRF-ve është e ngjashme. Por efekti është i ndryshëm: Në të dy gjinitë, duhani, ndotja e ajrit dhe ekspozimet në punë i atribuohen rasteve të kancerit të mushkërive në një masë pothuajse të barabartë.
Megjithatë, ndërsa kishte 1,326,453 raste të kancerit të mushkërive tek burrat, numri tek gratë ishte dukshëm më i ulët, 477,869.
Pamje simbolike, një person thyen një cigare me dorëPamje simbolike, një person thyen një cigare me dorë
Kanceret e parandalueshme kërkojnë ndërhyrje
Me Observatorin Global të Kancerit që parashikon një rritje të rasteve të kancerit prej më shumë se 50% deri në vitin 2045, studiuesit shkruan në punimin e tyre se "kjo barrë në rritje nënvizon nevojën urgjente për strategji efektive parandaluese", duke argumentuar se "shumë raste mund të parandalohen me ndërhyrje të synuara".
Studimi përmend 62.2% të kancereve që nuk mund t'i atribuohen faktorëve të modifikueshëm të rrezikut.
Por Suzette Delaloge, një specialiste në kancerin e gjirit dhe parandalimin e kancerit në spitalin kërkimor Gustave Roussy të Francës, i tha DW se studimi përfaqëson "një kontribut kyç në formësimin e një qasje globale të bazuar në të dhëna për parandalimin e kancerit".
Delaloge, e cila nuk ishte e përfshirë në studim, tha se ndërsa studimi thekson se si kanceret "formësoh en kryesisht nga përcaktuesit gjeografikë, socialë, ekonomikë dhe kulturorë, (...) veprimet në nivel individual mbeten kritike për të zbutur efektet e tyre të thella".
Vetë studiuesit thanë se masat e ardhshme për parandalimin e kancerit do të duhet të adresojnë gjithnjë e më shumë efekte të ndryshme midis grave dhe burrave, si dhe t'u përgjigjen konteksteve të ndryshme sociale dhe ekonomike në vende dhe rajone të ndryshme./DW