Miliarda në beton, bankat vetëm 5%: Kush po i financon kullat dhe resortet?
Sektori i ndërtimit në Shqipëri rezulton shumë më pak i varur nga kreditimi i drejtpërdrejtë bankar sesa mund të sugjerojë ritmi i lartë i ndërtimeve. Sipas analizës së Monitor, kompanitë mbështeten në masë të madhe te parapagimet dhe arkëtimet nga klientët, kreditë tregtare nga furnitorët dhe flukset e krijuara nga vetë aktiviteti. Kjo e bën sektorin veçanërisht të ndjeshëm ndaj një ngadalësimi të shitjeve: vonesat në arkëtime mund të transmetohen te furnitorët dhe të krijojnë presion likuiditeti në të gjithë zinxhirin.
Megjithatë, bankat mbeten të ekspozuara ndaj tregut të pasurive të paluajtshme në mënyrë indirekte, kryesisht përmes kredive hipotekore për individët dhe bizneseve që blejnë prona. Sipas ekspertit të cituar nga Monitor, rreziku real nuk duhet matur vetëm nga borxhi që ndërtuesit kanë në bilancet e tyre, por nga i gjithë zinxhiri: shitjet e apartamenteve, kreditë e blerësve, arkëtimet e ndërtuesve dhe detyrimet ndaj furnitorëve.
Ndërkohë, të dhënat sinjalizojnë se Shqipëria mund të jetë përpara një vale të re ndërtimi. Vetëm në gjashtëmujorin e parë të vitit 2026, të ardhurat nga taksa e ndikimit në infrastrukturë arritën 18.3 miliardë lekë, trefish më shumë se një vit më parë, pothuajse sa të ardhurat e mbledhura gjatë gjithë vitit 2024. Rritja nuk është më vetëm në Tiranë: arkëtimet nga kjo taksë u rritën me 300% në Himarë, 576% në Sarandë, 58% në Durrës dhe 37% në Kavajë.
Por mbetet një pikëpyetje thelbësore: a do të ndërtohen realisht të gjitha projektet e miratuara? Monitor thekson se mungesa e transparencës për sipërfaqet e lejeve të dhëna nga KKTU e vështirëson matjen e bumit të ri, ndërsa financimi dhe qëndrueshmëria e kërkesës mund të përcaktojnë nëse projektet do të materializohen apo do të mbeten në letër. Analiza evidenton gjithashtu një element të vështirë për t'u matur në këtë ekuacion: flukset informale të parave.