NJË VIT PA ABDI BALETËN, NJË ZË QË VAZHDON TË PROVOKOJË NDËRGJEGJEN KOMBËTARE
Sot mbushet një vit nga ndarja nga jeta e Abdi Baletës, diplomatit, juristit, pedagogut, politikanit dhe publicistit që për dekada ishte pjesë e debatit shqiptar mbi kombin, shtetin, identitetin dhe vendin e shqiptarëve në marrëdhëniet ndërkombëtare.
Abdi Baleta u nda nga jeta më 19 shtator 2025, në moshën 84-vjeçare. Ai kishte lindur në vitin 1941 në Gur të Bardhë të Matit, kishte studiuar marrëdhënie ndërkombëtare dhe ishte diplomuar për drejtësi në Universitetin e Tiranës. Për vite shërbeu në diplomacinë shqiptare, përfshirë detyrën e përfaqësuesit të Shqipërisë në Organizatën e Kombeve të Bashkuara. Më pas ishte kryetar i Gjykatës së Pogradecit dhe pedagog i së drejtës ndërkombëtare.
Në fillim të viteve ’90 u përfshi në jetën politike pluraliste, si një nga themeluesit e Partisë Demokratike dhe deputet në Kuvendin e Shqipërisë, përpara se të ndahej politikisht prej saj dhe të lidhej me projektin e Rimëkëmbjes Kombëtare.
Por figura e Baletës nuk mund të përmblidhet vetëm përmes posteve që mbajti.
Në dekadat e fundit të jetës së tij, ai u bë mbi të gjitha një zë i debatit kombëtar shqiptar. Në shkrime, libra, intervista dhe polemika publike, Baleta ngriti vazhdimisht pyetje mbi marrëdhëniet e shqiptarëve me fqinjët, Kosovën, identitetin kombëtar, fenë, diplomacinë dhe mënyrën se si fuqitë e mëdha ndikojnë mbi hapësirën shqiptare.
Qëndrimet e tij ishin shpesh të forta dhe polemike. Kishte njerëz që pajtoheshin me të dhe të tjerë që e kundërshtonin. Por pikërisht për këtë arsye, trashëgimia e tij nuk qëndron vetëm te përgjigjet që dha, por edhe te pyetjet që insistoi të mos largoheshin nga debati publik.
Çfarë është interesi kombëtar shqiptar?
Kush e përcakton atë?
Sa e pavarur është politika e një vendi të vogël përballë interesave të fuqive të mëdha?
Çfarë marrëdhënieje duhet të ekzistojë ndërmjet identitetit kombëtar, fesë dhe shtetit?
Dhe mbi të gjitha: a mund të ndërtohet një politikë kombëtare pa kujtesë historike?
Këto ishin ndër temat që e shoqëruan Baletën deri në fund.
Në një kohë kur debati publik shpesh reduktohet në përplasjen e ditës dhe në ciklin e shpejtë të lajmit, figura e tij kujton një lloj tjetër polemisti: atë që përpiqej ta lexonte aktualitetin përmes historisë, të drejtës ndërkombëtare dhe raporteve të fuqisë.
Familja e tij, kur njoftoi ndarjen nga jeta, e kujtoi si njeri që besonte te nderi, familja dhe dashuria për vendin.
Një vit më vonë, koha mund të krijojë distancën e nevojshme për ta parë Abdi Baletën jo vetëm përmes polemikave që e shoqëruan, por si pjesë të një brezi intelektualësh shqiptarë për të cilët çështja kombëtare ishte një debat që nuk mbyllej me kufijtë administrativë të Shqipërisë.
Mund të kundërshtohen analizat e tij. Mund të debatohen përfundimet e tij. Mund të rishikohen shumë nga tezat që mbrojti.
Por një gjë mbetet e qartë: Abdi Baleta kërkoi që shqiptarët të mendonin politikisht për veten, historinë e tyre dhe vendin e tyre në botë.
Dhe ndoshta pikërisht këtu gjendet edhe kuptimi i përkujtimit një vit pas largimit të tij.
Një vit pa Abdi Baletën.
Një vit nga largimi i një zëri që refuzoi ta shihte çështjen shqiptare si një çështje të përfunduar.