Le Monde godet Ramën: Kulla, resorte dhe “star-arkitektë” në shërbim të pushtetit
Gazeta franceze Le Monde i ka kushtuar një analizë të gjerë modelit të zhvillimit urban dhe turistik në Shqipëri, duke e vendosur kryeministrin Edi Rama në qendër të një sistemi ku arkitektura dhe emrat e mëdhenj ndërkombëtarë përdoren, sipas gazetës, si pjesë e një strategjie për të projektuar jashtë vendit imazhin e një Shqipërie moderne, dinamike dhe tërheqëse për investitorët. Shkrimi thekson se Rama ka ndërtuar prej vitesh një marrëdhënie të drejtpërdrejtë me arkitektë të njohur botërorë, të cilëve u janë besuar projekte të mëdha në Tiranë dhe në zonat bregdetare.
Sipas Le Monde, pas kësaj fasade modernizuese qëndron një debat gjithnjë e më i ashpër mbi mënyrën se si po transformohen qytetet dhe bregdeti shqiptar. Gazeta përshkruan një model zhvillimi të karakterizuar nga projekte të mëdha, kulla, resorte dhe ndërhyrje urbane të konsideruara nga kritikët si ekstravagante dhe të realizuara me kontroll të pamjaftueshëm urbanistik, mjedisor dhe social. Në këtë lexim, arkitektura nuk paraqitet vetëm si çështje estetike, por si instrument politik dhe ekonomik, përmes të cilit krijohet një narrativë modernizimi ndërsa fitimet, sipas kritikëve të cituar, përqendrohen te një numër i kufizuar investitorësh dhe grupesh të privilegjuara.
Në qendër të artikullit është edhe vala e protestave që shpërtheu pas kundërshtimeve ndaj projekteve turistike në Zvërnec dhe Sazan, të lidhura me investimin miliarda dollarësh të kompanisë së Jared Kushner. Le Monde e lidh mobilizimin qytetar me shqetësimet për kufizimin e aksesit publik në bregdet, ndikimin mbi biodiversitetin, mungesën e transparencës dhe mënyrën se si miratohen projektet e mëdha turistike. Sipas gazetës, përplasja në Zvërnec u kthye në pikënisjen e një revolte më të gjerë politike, e cila më pas u zhvendos në Tiranë dhe u shoqërua me kërkesa që shkuan përtej çështjeve të urbanistikës, deri te reforma kushtetuese dhe zgjedhore dhe dorëheqja e kryeministrit.
Një vend të veçantë në analizë zë roli i të ashtuquajturve “star-arkitektë”, të cilët prej vitesh janë ftuar në Shqipëri nga Rama për projekte të mëdha publike dhe private. Gazeta sjell edhe protestën e qindra arkitektëve, artistëve dhe ambientalistëve shqiptarë, të cilët u kanë kërkuar emrave të njohur ndërkombëtarë që të mos bëhen pjesë e asaj që ata e konsiderojnë një “zbukurim” të një modeli zhvillimi që dëmton interesin publik. Në këtë kontekst, arkitektura është kthyer në simbolin e një përplasjeje më të madhe mes zhvillimit ekonomik të promovuar nga qeveria dhe akuzave se ky zhvillim po favorizon interesa të mëdha private.
Le Monde nënvizon gjithashtu se fama ndërkombëtare e arkitektëve është përdorur nga Rama si argument për cilësinë dhe seriozitetin e projekteve. Kryeministri, nga ana e tij, ka hedhur poshtë akuzat për mungesë transparence dhe ka mohuar se projektet po cenojnë interesin publik apo mjedisin, duke i cilësuar disa prej kritikave si dezinformim. Megjithatë, gazeta franceze vëren se protestat dhe reagimi i komunitetit profesional shqiptar kanë filluar ta vënë nën presion narrativën e deritanishme të qeverisë, duke e kthyer arkitekturën nga vitrinë e modernizimit në një nga fushëbetejat kryesore politike të momentit.