“Rruga drejt Brukselit kalon nga Tel Avivi” – Shqipëria e Ramës akuzohet se po blen pranimin perëndimor me heshtjen për Gazën
Shkrim nga Vjosa Musliu, Brunilda Pali, Klodiana Millona, Kristina Millona, Diana Malaj dhe Drivalda Delia në untoldmag.org
Ndërsa Evropa heziton, Shqipëria vë bast mbi Izraelin. Për një vend të dëshpëruar për t’i përkitur rendit perëndimor, vuajtja palestineze është çmimi i pranimit.
Në janar 2026, kryeministri Edi Rama vizitoi Jerusalemin, ku u takua me kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu, ndaj të cilit Gjykata Ndërkombëtare Penale ka lëshuar një urdhër-arresti për krime të dyshuara kundër njerëzimit në Gaza. Gjatë vizitës, Rama iu drejtua parlamentit izraelit, Knesset-it, duke theksuar lidhjet e forta dypalëshe dhe duke fajësuar Hamasin për “katastrofën humanitare në Gaza”. Ai nuk foli drejtpërdrejt për shkallën e viktimave civile dhe nuk kritikoi qeverinë izraelite.
Që nga viti 2013, Shqipëria është qeverisur nga Partia Socialiste nën drejtimin e Ramës, i cili siguroi një mandat të katërt radhazi në vitin 2025. Udhëheqja e tij është karakterizuar nga pushtet i fortë ekzekutiv dhe vendimmarrje e centralizuar. Në të njëjtën kohë, grupe të shoqërisë civile dhe organizata ndërkombëtare kanë ngritur shqetësime për standardet demokratike, përfshirë presionin ndaj mediave të pavarura dhe ndikimin politik mbi institucionet shtetërore. Sipas Transparency International, Shqipëria vazhdon të përballet me korrupsion, duke u renditur e 91-ta në botë në vitin 2025 dhe relativisht ulët krahasuar me vendet e tjera evropiane.
Kundër rrymës
Kanë kaluar më shumë se dy vjet që nga nisja e luftës gjenocidale kundër palestinezëve në Gaza. Ky gjenocid i parë i transmetuar drejtpërdrejt ka nxitur mbështetje të gjerë popullore për Gazën, sidomos në vendet e Evropës Perëndimore. Ndërsa angazhimet akademike, kulturore dhe turistike me Izraelin po shihen gjithnjë e më shumë si etikisht dhe moralisht të korruptuara, qeveria shqiptare ka ndjekur trajektoren e kundërt. Në vend që të distancohej nga Izraeli, Shqipëria i ka thelluar lidhjet.
Shqipëria po kultivon marrëdhënie më të afërta politike dhe ekonomike, po nënshkruan marrëveshje të reja dypalëshe dhe po rreshtohet me interesat izraelite në një spektër të gjerë fushash, përfshirë mbrojtjen, sigurinë kibernetike, kulturën dhe financat. Nën udhëheqjen e kryeministrit Edi Rama, tashmë në mandatin e tij të katërt radhazi, kjo trajektore duket e pandalur dhe indiferente si ndaj vuajtjes së jashtëzakonshme civile në Gaza, ashtu edhe ndaj ndjenjës gjithnjë e më të fortë propalestineze brenda Shqipërisë.
Në sfondin e vlerësimit të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë se në Gaza ekziston një rast i besueshëm për gjenocid, shumë qeveri janë bërë gjithnjë e më të kujdesshme ndaj imazhit dhe etikës së thellimit, hapur, të lidhjeve me Izraelin. Disa kanë tërhequr ambasadorët, kanë pezulluar eksportet e armëve ose kanë lënë në heshtje marrëveshjet dypalëshe. Të tjera, si Irlanda, Norvegjia, Spanja, Kanadaja, Mbretëria e Bashkuar, Australia dhe Franca, kanë njohur zyrtarisht shtetin e Palestinës.
Shqipëria ka ndjekur një rrugë dukshëm të ndryshme. Jo vetëm që ka vazhduar të zgjerojë bashkëpunimin me Izraelin në fusha të shumta, por e ka bërë këtë hapur dhe pa ngurrim. Për më tepër, i ka trajtuar këto partneritete si arritje për t’u festuar, dhe jo si lidhje me një aparat shtetëror të dyshuar për akuza gjenocidi, me udhëheqësin e tij më të lartë të kërkuar nga Gjykata Ndërkombëtare Penale për krime kundër njerëzimit.
Për të kuptuar marrëdhëniet aktuale të Shqipërisë me Izraelin dhe Palestinën, është e dobishme të merret parasysh historia e gjatë e politikës së jashtme shqiptare. Si një vend i vogël dhe ekonomikisht i dobët, Shqipëria shpesh është rreshtuar me shtete më të fuqishme për të mbrojtur interesat e saj.
Si të kuptohet një marrëdhënie jashtëzakonisht e afërt
Shqipëria fitoi pavarësinë në vitin 1912 pas pesë shekujsh sundim osman. Nga viti 1925 deri në vitin 1939, vendi u drejtua nga presidenti, më pas mbreti, Zog. Gjatë kësaj periudhe, vendi u bë një strehë e papritur për hebrenjtë. Kjo periudhë madje është përshkruar si “një epokë e artë” për hebrenjtë në Shqipëri. Duke nisur nga viti 1933, refugjatë hebrenj që largoheshin nga persekutimi nazist në Gjermani dhe Austri filluan të mbërrinin në Shqipëri, shumë prej tyre duke e përdorur vendin si ndalesë të përkohshme në rrugën drejt Shteteve të Bashkuara ose Amerikës Latine.
Ambasada shqiptare në Berlin vazhdoi të lëshonte viza deri në fund të vitit 1938, ndërsa mbreti Zog mbështeti personalisht përpjekjet për të mbrojtur refugjatët hebrenj. Si rezultat, qindra, ndoshta mijëra hebrenj kaluan përmes Shqipërisë para vitit 1939.
Situata ndryshoi kur Italia pushtoi Shqipërinë në vitin 1939. Emigrimi u bë i vështirë, duke lënë shumë hebrenj pa mundësi për t’u larguar nga vendi. Ata mbetën relativisht të sigurt nën sundimin italian deri në vitin 1943, kur Gjermania naziste mori kontrollin. Edhe atëherë, autoritetet shqiptare refuzuan kërkesat e gjermanëve për lista të hebrenjve. Shumë hebrenj u strehuan si nga zyrtarë, ashtu edhe nga qytetarë të zakonshëm.
Shqipëria ishte i vetmi vend evropian që kishte më shumë hebrenj pas Luftës së Dytë Botërore sesa para saj. Pas luftës, rreth gjysma e popullsisë hebreje, afërsisht 300 persona, u larguan drejt Izraelit ose vendeve të tjera. Pjesa tjetër nuk u lejua të largohej dhe mbeti në Shqipëri deri në rënien e regjimit komunist në vitin 1991.
Kur Shqipëria qëndronte me Palestinën
Në vitin 1949, Shqipëria njohu zyrtarisht Izraelin, pjesërisht sepse ishte dakord me pikëpamjen sovjetike se Izraeli mund të dobësonte ndikimin britanik në Azinë Perëndimore. Megjithatë, kjo nuk çoi në vendosjen e marrëdhënieve të plota diplomatike. Nga viti 1955 deri në vitin 1967, Shqipëria shpërfilli përpjekjet e përsëritura të Izraelit për të vendosur marrëdhënie diplomatike, ndonëse mbajti kontakte me Partinë Komuniste Izraelite, MAKI.
Pas ngjarjeve si Kriza e Suezit në vitin 1956 dhe Lufta Gjashtëditore në vitin 1967, Shqipëria mori një qëndrim antiizraelit. Udhëheqësit e vendit e paraqitën Izraelin si një instrument të fuqive imperialiste perëndimore, veçanërisht të Shteteve të Bashkuara.
Në të njëjtën kohë, udhëheqësi komunist i Shqipërisë, Enver Hoxha, e rreshtoi vendin me kauzën palestineze, duke e parë atë si pjesë të një lufte më të gjerë antiimperialiste. Udhëheqësit shqiptarë e shihnin Palestinën si rezistencë ndaj asaj që ata e konsideronin si një “përfaqësues imperialist” në formën e Izraelit. Nga ana tjetër, aleanca e OÇP-së me Shqipërinë bazohej në politika antikoloniale dhe antiimperialiste.
Marrëdhëniet midis Shqipërisë dhe grupeve palestineze nisën në vitin 1967 dhe u ndikuan pjesërisht nga lidhjet e përbashkëta me Kinën. Shqipëria përfundimisht njohu Fatahun, pjesërisht për shkak të profilit të tij ndërkombëtar dhe qëndrimit kritik ndaj Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Sovjetik.
Megjithatë, marrëdhëniet u tensionuan pas sulmit në Lojërat Olimpike të Mynihut në vitin 1972, të cilin Shqipëria e dënoi si të dëmshëm për kauzën palestineze. Ndërsa Fatahu zhvilloi lidhje më të ngushta me Bashkimin Sovjetik, Shqipëria u bë dyshuese ndaj ndikimit sovjetik brenda lëvizjes palestineze. Edhe pse OÇP vazhdoi të kërkonte lidhje më të afërta, përfshirë hapjen e një zyre në Tiranë, Shqipëria mbeti e kujdesshme.
Në fillim të viteve 1980, marrëdhëniet vareshin kryesisht nga strategjia më e gjerë e Shqipërisë për Azinë Perëndimore dhe nga raporti i OÇP-së me Bashkimin Sovjetik. Pas vdekjes së Hoxhës në vitin 1985, pasardhësi i tij, Ramiz Alia, prezantoi një politikë të jashtme më fleksibël, duke mundësuar një angazhim më të afërt ndërkombëtar. Gjatë kësaj periudhe, më në fund u hap një ambasadë e OÇP-së në Tiranë.
Një mur i rrëzuar, një hartë e rivizatuar
Disa vite më vonë, pas rënies së komunizmit, Shqipëria e zhvendosi fokusin drejt Perëndimit dhe vendosi marrëdhënie diplomatike me Izraelin në vitin 1991. Po atë vit, shumica e popullsisë hebreje të mbetur u zhvendos në Izrael.
Nën qeverinë e re të Partisë Demokratike, Shqipëria fillimisht i reduktoi lidhjet me OÇP-në. Megjithatë, pasi iu bashkua Organizatës së Konferencës Islamike, sot e njohur si Organizata e Bashkëpunimit Islamik, në vitin 1994, Shqipëria i rinovoi marrëdhëniet me vendet arabe. Në vitin 1996, udhëheqësi palestinez Jaser Arafat vizitoi Shqipërinë, edhe pse vendi vazhdonte të forconte marrëdhëniet me Izraelin. Në vitin 1998, Shqipëria hapi ambasadën e saj në Tel Aviv.
Sot, Shqipëria e njeh Autoritetin Palestinez dhe mbështet zgjidhjen me dy shtete. Megjithatë, në vitin 2011, kryeministri Sali Berisha kundërshtoi kërkesën e Palestinës për anëtarësim të plotë në OKB, duke argumentuar se një marrëveshje e negociuar me Izraelin ishte e preferueshme.
Gjatë vizitës së tij në Izrael po atë vit, Berisha theksoi lidhjet historike midis shqiptarëve dhe hebrenjve dhe shprehu shqetësimet e tij për sigurinë rajonale, sidomos në lidhje me programin bërthamor të Iranit. Izraeli hapi ambasadën e tij në Tiranë në vitin 2012.
Marrëveshje, dronë dhe abstenime
Gjatë dy viteve të fundit, Shqipëria dhe Izraeli kanë nënshkruar marrëveshje të shumta, që mbulojnë sektorë si bujqësia, arsimi, energjia, kultura, turizmi, mbrojtja dhe teknologjia e dronëve. Tregtia midis dy vendeve është rritur gjithashtu me shpejtësi. Sipas Institutit të Statistikave të Shqipërisë, eksportet izraelite drejt Shqipërisë u rritën me mbi 150% midis majit 2023 dhe majit 2024.
Investimet izraelite në Shqipëri po zgjerohen, veçanërisht në financë. Në fillim të vitit 2025, raportimet tregonin se investitorë të lidhur me One Zero Digital Bank të Izraelit po shqyrtonin hyrjen në tregun bankar shqiptar. Më vonë gjatë atij viti, u krijua JET Bank, banka e parë plotësisht digjitale në vend, e cila zotërohet nga biznesmeni britaniko-izraelit Idan Avishai. Figura të tjera me origjinë izraelite në drejtimin e saj përfshijnë Oliver Hemmer dhe Rami Solomon.
Ndërkohë, Shqipëria është vënë nën shqyrtim nga studiues të të drejtave të njeriut. Raporte që ndjekin dërgesat globale të karburantit drejt Izraelit gjatë luftës në Gaza e rendisin Shqipërinë si një nga 11 vendet furnizuese me karburant. Këto eksporte paraqiten zyrtarisht si tregtare, jo ushtarake.
Megjithatë, kritikët theksojnë se karburanti është thelbësor për operacionet ushtarake, përfshirë automjetet dhe avionët. Sipas së drejtës ndërkombëtare humanitare dhe penale, shtetet dhe aktorët privatë pritet të sigurohen që veprimtaritë e tyre të mos kontribuojnë, drejtpërdrejt ose tërthorazi, në shkelje të rënda të të drejtave të njeriut, përfshirë gjenocidin.
Ka pasur gjithashtu një rritje të bashkëpunimit ushtarak midis Shqipërisë dhe Izraelit. Në fund të vitit 2025, Shqipëria nënshkroi një marrëveshje shumë milionëshe në euro për armë me kompani izraelite të mbrojtjes, përfshirë Elbit Systems. Marrëveshja përfshin sisteme artilerie, mortaja dhe dronë taktikë, si dhe plane për zhvillimin e prodhimit vendas në partneritet me KAYO, kompaninë shtetërore shqiptare.
Që nga qershori 2023, dy vendet kanë bashkëpunuar zyrtarisht në sigurinë kibernetike dhe trajnime, duke u mbështetur në ndihmën që Izraeli i ofroi Shqipërisë pas sulmit kibernetik iranian të korrikut 2022, i cili shënjestroi shërbimet digjitale dhe faqet e internetit të qeverisë shqiptare.
Më 12 maj 2026, në Tiranë u zhvillua Samiti Shqipëri-Izrael për “forcimin e bashkëpunimit në inovacion, teknologji dhe siguri kibernetike”, i cili mblodhi 40 kompani izraelite. Po në maj 2026, Elbit regjistroi degën e saj shqiptare në Qendrën Kombëtare të Biznesit, e cila do të kryejë të njëjtën veprimtari si në Izrael. Më herët në vitin 2025, Elbit dhe KAYO ranë dakord të rihapnin akademinë shqiptare të aviacionit për trajnimin e pilotëve ushtarakë dhe civilë.
Edhe lidhjet politike janë thelluar. Në nëntor 2025, Shqipëria krijoi një “Grup të Miqve të Izraelit” në parlamentin e saj, si pjesë e një rrjeti ndërkombëtar të lidhur me Israel Allies Foundation. Grupi bashkëdrejtohet nga përfaqësues të të dy partive kryesore, duke reflektuar mbështetje të gjerë politike për marrëdhënie më të afërta me Izraelin. Burime izraelite e përshkruan nismën si një shembull të “diplomacisë së bazuar në besim”, duke cituar historinë e Shqipërisë në mbrojtjen e hebrenjve gjatë Luftës së Dytë Botërore si themel të kësaj marrëdhënieje.
Midis viteve 2022 dhe 2023, Shqipëria shërbeu si anëtare jo e përhershme e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara. Gjatë kësaj periudhe, qëndrimi i Shqipërisë për Gazën mori vëmendje të konsiderueshme. Në tetor dhe dhjetor 2023, Asambleja e Përgjithshme e OKB-së votoi rezoluta që kërkonin armëpushim të menjëhershëm humanitar. Shqipëria abstenoi në të dyja rezolutat.
Ky model vazhdoi në vitet 2024 dhe 2025. Shqipëria abstenoi në disa votime kyçe, përfshirë ato për t’i dhënë fund pushtimit izraelit të territoreve palestineze, për të avancuar statusin e Palestinës në OKB dhe për një nismë franko-saudite që përvijonte një rrugë drejt shtetësisë palestineze.
Çmimi i përkatësisë
Rreshtimi gjithnjë e më i fortë i Shqipërisë me Izraelin është pjesë e një modeli më të gjerë të politikës së jashtme. Që nga rënia e komunizmit në vitin 1991, Shqipëria e ka pozicionuar veten si aleate e afërt e fuqive perëndimore. Vendi ka kërkuar anëtarësimin në NATO, të arritur në vitin 2009, si dhe integrimin në Bashkimin Evropian dhe lidhje të forta me Shtetet e Bashkuara. Marrëdhëniet më të afërta me Izraelin përshtaten brenda kësaj strategjie. Disa analistë argumentojnë se forcimi i lidhjeve me Izraelin është gjithashtu një mënyrë për të forcuar lidhjet me Uashingtonin.
Kjo qasje u ilustrua më tej në shkurt 2026, kur Shqipëria iu bashkua katër vendeve të tjera në angazhimin për të dërguar trupa në një forcë ndërkombëtare sigurie për Gazën. Nisma është pjesë e një organizate të re, “Bordi i Paqes”, e mbështetur nga presidenti amerikan Donald Trump. Organizata fokusohet te qeverisja e Gazës pas luftës. Statuti i saj u nënshkrua në Forumin Ekonomik Botëror në Davos dhe më pas u lidh me Rezolutën 2803 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së si pjesë e Planit për Gazën. Megjithatë, struktura e saj ka ngritur pikëpyetje. Trump mban një rol të përjetshëm drejtues me të drejtë vetoje, ndërsa anëtarësimi i përhershëm kërkon një kontribut prej 1 miliard dollarësh. Kritikët argumentojnë se ky model “paguaj për të luajtur” është i pazakontë për një nismë paqeje dhe pasqyron interesa politike dhe ekonomike amerikane.
Politikat e kryeministrit Rama nxjerrin në pah një tipar të vjetër të politikës së jashtme shqiptare: rreshtimin e afërt me shtete të fuqishme perëndimore, ndonjëherë në kurriz të vendimmarrjes së pavarur ose të zbatimit të qëndrueshëm të së drejtës ndërkombëtare. Marrëveshjet ekonomike të profilit të lartë i forcojnë shqetësimet për këtë qasje. Për shembull, Jared Kushner, dhëndri i Donald Trump, po udhëheq një projekt resorti luksoz prej 1.4 miliard dollarësh në ishullin e Sazanit. I miratuar me debat publik të kufizuar, projekti synon të transformojë një ish-bazë ushtarake në një destinacion turistik luksoz, sipas raportimit të The New York Times. Kritikët argumentojnë se projekte të tilla, të kombinuara me qëndrimin proizraelit të Shqipërisë si një vend me shumicë myslimane, shërbejnë për të pastruar dhe përmirësuar imazhin ndërkombëtar të Izraelit, ndërkohë që errësojnë problemet e brendshme të qeverisjes.
Të shpërblyer për besnikëri
Në shtator 2024, presidenti izraelit Isaac Herzog u bë kreu i parë i shtetit izraelit që vizitoi Shqipërinë. Ai u prit ngrohtësisht nga kryeministri Edi Rama dhe zyrtarë të lartë. Vizita shënoi një hap të qartë përpara në forcimin e lidhjeve midis dy vendeve. Disa analistë argumentojnë se vizita të tilla i shërbejnë gjithashtu qëllimit më të gjerë të Izraelit për të arritur legjitimitet ndërkombëtar, veçanërisht në rajone si Evropa Juglindore. Sipas Rexhepit, “presidenti izraelit po udhëton në periferitë e Evropës për të ushtruar legjitimitet, duke treguar në vendin e tij se udhëheqësit e tyre ende mund të udhëtojnë jashtë”. Të tjerë vënë në dukje se angazhimi me një vend me shumicë myslimane si Shqipëria e ndihmon Izraelin të projektojë një imazh më të favorshëm në botën më të gjerë myslimane.
Pozicionimi diplomatik i Shqipërisë në OKB ka përkuar me lidhje më të afërta politike me Izraelin. Në prill 2025, kryeministri Edi Rama mori Medaljen Presidenciale të Nderit të Izraelit. Ai u vlerësua për “qartësi morale” dhe mbështetje të palëkundur ndaj Izraelit gjatë asaj që presidenti Isaac Herzog e quajti “ora jonë më e errët”. Kjo ishte një referencë ndaj sulmit të Hamasit më 7 tetor dhe luftës pasuese. Rama e ka dënuar vazhdimisht Hamasin në deklarata publike, herë pas here duke e krahasuar grupin me nazistët dhe duke argumentuar se paqja nuk është e mundur për sa kohë Hamasi mbetet aktiv.
Bashkëpunimi është zgjeruar edhe në nivel ministror. Në tetor 2025, ministri i Jashtëm i Shqipërisë vizitoi Izraelin dhe të dy vendet nënshkruan marrëveshje për forcimin e bashkëpunimit në diplomaci dhe kulturë. Këto marrëveshje përfshijnë mundësi trajnimi për diplomatë të rinj shqiptarë. Vizita mori publicitet të madh në rrjete sociale dhe platforma të mediave kryesore, përfshirë ndalesa në memoriale të Holokaustit dhe në vende të lidhura me sulmet e tetorit 2023. Megjithatë, kritikët theksojnë mungesën e deklaratave publike për numrin e lartë të civilëve palestinezë të vrarë nga Izraeli.
Në rrugën drejt Brukselit
Për vende si Shqipëria, kandidatura për anëtarësim në BE e së cilës mbetet e varur nga vullneti i mirë i Brukselit dhe Uashingtonit, mbështetja, ose të paktën moskundërshtimi i veprimeve izraelite, shërben si një formë monedhe politike. Lëvizjet ekonomike, politike dhe diplomatike të Shqipërisë tregojnë një strategji më të gjerë të politikës së jashtme, të karakterizuar nga kolonialiteti me ndërmjetësim.
Kjo shfaqet më qartë përmes pjesëmarrjes absurde të Shqipërisë në “Bordin e Paqes”, thellësisht problematik, e cila pasqyron gatishmërinë e saj për t’u përfshirë në korniza të formësuara nga fuqitë më të mëdha. Ajo pasqyron gjithashtu një pritshmëri më të thellë, shpesh të nënkuptuar, të ngulitur në arkitekturën e integrimit evropian: se anëtarët aspirantë në periferi duhet të dëshmojnë denjësinë e tyre përmes reformave institucionale, kritereve ekonomike dhe rreshtimit gjeopolitik me fuqitë qendrore perëndimore.
Studiues si Piro Rexhepi argumentojnë se vendet e Ballkanit, të formësuara nga një histori sundimi të jashtëm imperial, nga Perandoria Osmane deri te ndërhyrjet koloniale evropiane, shpesh kërkojnë siguri dhe njohje duke u rreshtuar me fuqitë dominuese dhe duke manovruar brenda hierarkive globale bashkëkohore. Për vendet në skajet politike të “Perëndimit qendror”, hyrja në rendin liberal të mbështetur nga Perëndimi kushtëzohet gjithashtu nga heshtja, harresa ose, në rastin më të keq, bashkëfajësia në gjenocidin në Gaza.
Në këtë kontekst, Shqipëria nuk është thjesht një partnere e zellshme e Izraelit. Ajo po luan gjithashtu rolin që pritshmëritë gjeopolitike perëndimore i kanë përshkruar. Në këtë rol, vuajtja palestineze nuk trajtohet si një emergjencë morale që kërkon përgjigje. Përkundrazi, trajtohet si një variabël i papërshtatshëm për t’u menaxhuar, minimizuar dhe në fund injoruar në rrugën drejt Brukselit.