Raporti i PE për Shqipërinë: Kritika, presion ndaj votuesve dhe polarizim politik
Parlamenti Europian ka evidentuar një sërë problematikash në funksionimin e demokracisë në Shqipëri. Në draft-raportin për vitin 2025 të hartuar nga Andreas Schieder, theksohet se ndonëse kuadri zgjedhor konsiderohet përgjithësisht i përshtatshëm për zhvillimin e zgjedhjeve konkurruese, mbeten shqetësime serioze për standardet në praktikë.
Dokumenti thekson përdorimin e burimeve administrative gjatë fushatave, duke zbehur ndarjen mes shtetit dhe partive politike, si dhe ngre shqetësime për financimin e partive. Një tjetër problem i theksuar lidhet me pretendimet për blerje votash dhe presion ndaj zgjedhësve, çka sipas raportit cenon integritetin e zgjedhjeve. Në këtë drejtim, kërkohet një reformë gjithëpërfshirëse zgjedhore dhe zbatimi i plotë i rekomandimeve të organizmave ndërkombëtare përpara proceseve të ardhshme elektorale.
Raporti ndalet gjithashtu te klima politike, duke shprehur shqetësim për nivelin e lartë të polarizimit dhe retorikën përplasëse mes forcave politike. Në të njëjtën linjë, theksohet se opozita duhet të ketë një rol më të fortë dhe real në procedurat parlamentare, ndërsa nënvizohet se protestat e dhunshme nuk kanë vend në një demokraci funksionale.
Raporti kërkon gjithashtu rritjen e kontrollit të Kuvendit ndaj qeverisë, më shumë transparencë në proceset legjislative dhe përfshirje më të gjerë të shoqërisë civile dhe institucioneve të pavarura në vendimmarrje.
Pjesë nga raporti:
1. Përshëndesim angazhimin e jashtëzakonshëm të Shqipërisë ndaj integrimit në BE, bazuar në konsensus midis të gjitha partive politike dhe mbështetje dërrmuese midis qytetarëve, dhe përgëzon faktin që Shqipëria hapi të gjitha grupet e negociatave të pranimit brenda vetëm 13 muajve; vëren se mbështetja e qytetarëve shqiptarë për anëtarësim në BE mbetet vazhdimisht e lartë dhe pasqyron aspiratat e forta evropiane të shoqërisë shqiptare; inkurajon vendin të ruajë vrullin aktual të reformave dhe të vazhdojë përafrimin me acquis të Bashkimit Evropian, duke theksuar se përparimi i Shqipërisë në rrugën evropiane kontribuon në stabilitetin, sigurinë dhe qëndrueshmërinë e kontinentit evropian; (ECR 55, 60, 62)
2. Përshëndesim ambicien e Shqipërisë për të mbyllur negociatat e pranimit deri në fund të vitit 2027 dhe mirëpret përparimin e shpejtë të bërë në vitet e fundit; thekson nevojën për të siguruar zbatim të plotë të legjislacionit; (AM 65 Renew)
3. Vëren se Komisioni dhe raporti i OSBE/ODIHR-it vlerësojnë kornizën zgjedhore të Shqipërisë si përgjithësisht të përshtatshme për të zhvilluar zgjedhje konkurruese, ndërsa përsërisin shqetësimet në lidhje me fushën e pabarabartë të lojës, keqpërdorimin e burimeve administrative që zbehin vijat ndarëse midis institucioneve shtetërore dhe strukturave partiake, (Raportuesi) financimin e partive politike (AM 75 Renew), akuzat për blerje votash dhe presionin mbi votuesit; prandaj u bën thirrje shumicës dhe opozitës që të ndjekin në mënyrë konstruktive dhe gjithëpërfshirëse një reformë gjithëpërfshirëse zgjedhore, në bashkëpunim të ngushtë me shoqërinë civile, dhe të zbatojnë plotësisht rekomandimet e pazgjidhura të OSBE/ODIHR-it dhe Komisionit të Venedikut shumë kohë përpara cikleve të ardhshme zgjedhore, thekson se një reformë e tillë duhet të forcojë kornizën zgjedhore, duke përfshirë transparencën e financimit të fushatave, aksesin e barabartë në media, mbrojtjet kundër keqpërdorimit të burimeve administrative dhe zbatimin efektiv; nënvizon se konsensusi i gjerë politik dhe zbatimi i vërtetë janë thelbësorë për të siguruar besimin e publikut në zgjedhjet e ardhshme; (AM 71 EPP, AM 72, 73, 77 ECR)
4. Shpreh shqetësim për polarizimin e vazhdueshëm politik dhe diskursin politik konfrontues, të cilat dëmtojnë mbikëqyrjen parlamentare, besimin e publikut dhe funksionimin efektiv të institucioneve demokratike; inkurajon aktorët politikë të riangazhohen në dialogun konstruktiv parlamentar, duke siguruar që parlamenti të mbetet forumi qendror për debat demokratik dhe mbikëqyrje demokratike (AM 80 EPP, AM 79 ECR i ngjashëm); nënvizon se një demokraci funksionale kërkon pjesëmarrje domethënëse të opozitës në procedurat parlamentare; (AM 86 EPP) kujton se protestat e dhunshme nuk kanë vend në një demokraci funksionale; (AM 84 S&D)
5. Inkurajon një kontroll më të fortë parlamentar të ekzekutivit, transparencë të shtuar në procedurat legjislative dhe konsultime më domethënëse në një fazë të hershme (AM 89 Të Gjelbrit) me organizatat e shoqërisë civile, partnerët socialë dhe institucionet e pavarura; thekson se progresi në procesin e integrimit në BE duhet të ndiqet pa bërë kompromis me cilësinë dhe përfshirjen e reformave; nënvizon rëndësinë e angazhimit adekuat të palëve të interesuara dhe pronësisë kombëtare në mënyrë që të sigurohet zbatim i qëndrueshëm dhe ndikim i qëndrueshëm; (AM 69 Të Gjelbrit, AM 70 i ngjashëm, AM 94 ECR)) thekson rëndësinë e forcimit të rolit dhe kapaciteteve të komisioneve parlamentare, duke përfshirë edhe përmes aksesit të përmirësuar në informacion, mbështetjes së ekspertëve dhe procedurave transparente legjislative; (AM 90 EPP).