Sytë e botës në Tehran - A po nis çarje mes Gardës Revolucionare dhe politikës për hapjen e Ngushticës së Hormuzit?
Zhvillimet e fundit në Iran po hedhin dritë mbi një tension të brendshëm gjithnjë e më të dukshëm në majë të pushtetit, teksa deklaratat kontradiktore për Ngushticën e Hormuzit kanë nxjerrë në pah një përplasje të heshtur mes linjës diplomatike dhe strukturave ushtarake të vendit.
Në qendër të kësaj situate qëndron ministri i Jashtëm Abbas Araghchi, i cili në një postim në rrjetin social X në datën 17 prill, njoftoi se kalimi për anijet tregtare nëpër Hormuz ishte “plotësisht i hapur” në kuadër të armëpushimit. Ky mesazh u interpretua menjëherë nga tregjet ndërkombëtare si një sinjal i fortë de-eskalimi, duke ndikuar në rënien e çmimeve të naftës dhe rritjen e bursave.
Por reagimi nga brenda Iranit nuk vonoi. Media pranë establishmentit të sigurisë – si Tasnim News Agency, Mehr News Agency dhe Fars News Agency – publikuan sqarime që relativizonin ndjeshëm deklaratën e Araghchit. Sipas tyre, hapja e Ngushticës nuk ishte absolute, por e kushtëzuar nga disa faktorë striktë: vetëm anije tregtare, itinerar i përcaktuar nga autoritetet iraniane dhe koordinim me strukturat përgjegjëse për sigurinë detare.
Në praktikë, ky kontroll ushtrohet nga Islamic Revolutionary Guard Corps, që sipas analizave të ndryshme mbetet aktori dominant në terren. Kjo e fundit e konsideron Hormuzin një instrument kyç presioni strategjik dhe jo thjesht një korridor tregtar.
Në veçanti, Tasnim e cilësoi postimin e Araghchit si “të paplotë” dhe “problematik në komunikim”, duke theksuar se ai kishte krijuar paqartësi për natyrën reale të vendimit. Ndërkohë, Mehr publikoi një artikull ku theksohej se vendimmarrja për çështje të tilla nuk i përket vetëm diplomacisë, por është rezultat i koordinimit të strukturave të sigurisë dhe organeve të tjera të larta shtetërore. Fars, nga ana tjetër, citoi burime pranë Këshillit Suprem të Sigurisë Kombëtare që konfirmonin se kalimi në ngushticë mbetet i kufizuar dhe nën kontroll të rreptë.
Fars News Agency, duke cituar burimin pranë Këshillit Suprem të Sigurisë Kombëtare, tha se rihapja e ngushticës i nënshtrohej tre kushteve:
- Anijet duhet të jenë tregtare; kalimi i mjeteve ushtarake është i ndaluar dhe as anijet dhe as ngarkesa e tyre nuk duhet të kenë lidhje me vende armiqësore.
- Anijet duhet të kalojnë nëpër itineraret e përcaktuara nga Irani.
- Kalimi duhet të koordinohet me forcat iraniane përgjegjëse për menaxhimin e tranzitit.
Burimi shtoi se Irani e konsideron vazhdimin e një bllokade detare amerikane si shkelje të armëpushimit dhe do ta mbyllte sërish Ngushticën e Hormuzit nëse kjo bllokadë nuk hiqet.
Tasnim theksoi se postimi i Araghchi-t në X nuk përmbante “asnjë shpjegim verbal apo të paktën sqarim të mjaftueshëm me shkrim”, duke e cilësuar këtë si “gjykim tërësisht të dobët në komunikim.”
Media kërkoi që ose Ministria e Jashtme të rishikojë qasjen e saj, ose Këshilli Suprem i Sigurisë Kombëtare të ndërhyjë për të vendosur një linjë më koherente komunikimi.
Kritikat u përsëritën edhe nga Fars News, e cila iu drejtua drejtpërdrejt autoriteteve dhe vuri në pikëpyetje heshtjen e tyre:
“Zyrtarë, të paktën shpjegoni arsyen e ‘mungesës së shpjegimit’ tuaj,” shkroi Fars, duke paralajmëruar se mungesa e komunikimit të qartë e ka lënë publikun në një “gjendje konfuzioni.”
Ajo shtoi se “ndërsa qytetarët u besojnë autoriteteve për të ruajtur vijat e kuqe kombëtare, ata gjithsesi presin transparencë përse po mbahen të fshehta detajet.”
Fars paralajmëroi gjithashtu se, pa një komunikim të qartë, “narrativa e armikut dhe e mediave armiqësore” mund të mbushë boshllëkun, duke shtuar se “kjo ‘mungesë shpjegimi’ vetë kërkon shpjegim.”
Këto zhvillime përputhen edhe me raportimet e Iran International, sipas të cilave deklaratat e zyrtarëve iranianë kanë qenë të paqarta dhe në disa raste kontradiktore, duke krijuar konfuzion të madh në arenën ndërkombëtare dhe në tregjet globale të energjisë.
Ky dualizëm mes institucioneve reflekton një realitet më të thellë të sistemit iranian, ku vendimmarrja nuk është e centralizuar në një linjë të vetme, por ndahet mes disa qendrave të fuqishme, shpesh me prioritete të ndryshme. Ndërsa diplomacia synon uljen e tensioneve dhe shmangien e përshkallëzimit, strukturat ushtarake mbajnë një qasje më të ashpër, duke e konsideruar kontrollin e Hormuzit si një mjet strategjik për të ushtruar presion ndaj Perëndimit.
Pasojat e këtij moskoordinimi janë të menjëhershme. Tregjet ndërkombëtare kanë reaguar me nervozizëm, ndërsa kompanitë e transportit detar dhe siguruesit përballen me pasiguri të lartë për kalimin në këtë korridor jetik, nga ku kalon një pjesë e konsiderueshme e furnizimit global me naftë dhe gaz. Edhe një deklaratë e vetme e paqartë nga Teherani mjafton për të lëkundur ekuilibrat ekonomikë globalë.
Analistët theksojnë se kjo situatë nuk është thjesht një çështje komunikimi, por një tregues i një tensioni real brenda sistemit iranian. Prania e disa qendrave vendimmarrjeje që nuk janë gjithmonë të sinkronizuara rrit rrezikun e keqkuptimeve dhe përshkallëzimeve të papritura në një rajon tashmë të brishtë.
Në këtë kontekst, Ngushtica e Hormuzit mbetet një nga pikat më të ndjeshme gjeopolitike në botë. Çdo sinjal i paqartë nga Teherani jo vetëm që ndikon drejtpërdrejt në çmimet e energjisë, por edhe në stabilitetin global, duke e kthyer këtë përplasje të brendshme në një çështje me pasoja ndërkombëtare.
Zhvillimet në ditët në vijim pritet të tregojnë nëse Irani do të arrijë të unifikojë mesazhin e tij strategjik apo nëse këto ndarje do të thellohen më tej. Në çdo rast, ajo që po bëhet e qartë është se mesazhi që vjen nga Teherani nuk është më monolitik – dhe kjo shton ndjeshëm pasigurinë në një moment kritik për rajonin dhe më gjerë.