Gjithçka që duhet të dini: Si arritën Afganistani dhe Pakistani në këtë pikë përshkallëzimi?
Përshkallëzimi i fundit, gjatë të cilit sulmet ajrore pakistaneze goditën Kabulin, Kandaharin dhe Paktian të premten në mëngjes, si dhe përplasja katërorëshe në kufi që la të paktën tetë ushtarë afganë dhe dymbëdhjetë pakistanezë të vrarë, nuk ndodhi brenda natës.
Tensionet janë grumbulluar ndër vite, ndërsa rajoni malor në kufirin mes dy vendeve fqinje u shndërrua në strehë për terroristët, dhe sulmet brenda Pakistanit u shtuan ndjeshëm pas vitit 2021.
Nga këndvështrimi i Islamabadit, pika e kthesës ishte rikthimi në pushtet i talebanëve afganë në gusht 2021, pas Marrëveshjes së Dohas dhe tërheqjes së forcave të udhëhequra nga SHBA-ja.
Fillimisht, Pakistani e mirëpriti marrjen e pushtetit nga talebanët, me kryeministrin e atëhershëm Imran Khan që deklaroi publikisht se afganët kishin “thyer zinxhirët e skllavërisë”. Por shpejt, sipas zyrtarëve pakistanezë të sigurisë, optimizmi strategjik u zëvendësua nga shqetësime serioze sigurie: ringritja e Tehrik-i-Taliban Pakistan (TTP).
TTP-ja, e formuar në vitin 2007 si një ombrellë për grupet terroriste në veriperëndim të Pakistanit, prej kohësh operonte përtej kufirit të depërtueshëm. Gjatë pushtimit amerikan të Afganistanit në vitet 2000, militantët e TTP-së mbështetën talebanët afganë dhe gëzonin strehë të sigurta përtej kufirit, ashtu siç elementë të talebanëve afganë kishin gjetur më parë strehë në zonat fisnore të Pakistanit.
Kur talebanët u rikthyen në Kabul në vitin 2021, Pakistani priste bashkëpunim kundër grupeve anti-pakistaneze. Në vend të kësaj, sipas pretendimeve të Islamabadit, TTP-ja gjeti hapësirë të re për t’u riorganizuar në territorin afgan.
Sipas ushtrisë pakistaneze, sulmet terroriste nisën të rriteshin në vitin 2021 – i njëjti vit kur pushteti ndryshoi në Kabul. Atë vit, 193 terroristë u vranë në Pakistan, krahasuar me 592 efektivë të forcave të rendit, një raport 1 me 3./ TRT Balkan
Deri në vitin 2025, 2.597 terroristë u eliminuan, ndërsa 1.235 zyrtarë sigurie dhe civilë u vranë – duke e përmbysur raportin në 2 me 1.
Monitorues të pavarur, si projekti Armed Conflict Location & Event Data (ACLED), kanë regjistruar gjithashtu rritje të terrorizmit në Pakistan që nga viti 2022.
Sulmet e marra përsipër nga TTP-ja, nga atentatet vetëvrasëse deri te pritë kundër objekteve të sigurisë, janë shtuar në mënyrë të vazhdueshme.
TTP-ja ka kryer disa nga sulmet më vdekjeprurëse në Pakistan gjatë dekadës së fundit, përfshirë sulmin ndaj aeroportit të Karaçit ku u vranë 28 persona, si dhe masakrën në një shkollë të drejtuar nga ushtria në veriperëndim, ku u vranë 141 persona – kryesisht fëmijë – një akt që, sipas analistëve të sigurisë, nxiti një valë operacionesh ushtarake kundër terroristëve.
Një raport i publikuar në janar nga instituti me bazë në Islamabad, Pak Institute for Peace Studies (PIPS), konstatoi se Pakistani përjetoi një përshkallëzim të ndjeshëm të dhunës terroriste në vitin 2025, me mbi 1.000 persona të vrarë në rreth 699 sulme në të gjithë vendin.
Zyrtarët pakistanezë thonë se kanë “prova të pakundërshtueshme” se valët e fundit të sulmeve janë planifikuar nga territori afgan, përfshirë një sulm në Bajaur më 17 shkurt që vrau 11 efektivë sigurie dhe dy civilë, i kryer, sipas tyre, nga një shtetas afgan. Kabuli i mohon këto akuza.
Sipas një raporti të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, autoritetet afgane kanë furnizuar me armë TTP-në.
Kabuli këmbëngul se nuk lejon që territori afgan të përdoret kundër asnjë vendi dhe ka mohuar vazhdimisht praninë e terroristëve të TTP-së në Afganistan. Nga ana tjetër, akuzon Pakistanin për strehim të degës rajonale të Daesh-it – një pretendim që Islamabadi e hedh poshtë. Këto akuza të ndërsjella pasqyrojnë një prishje të thellë të besimit mes dy vendeve që ndajnë lidhje të gjata kulturore dhe fetare.
Pakistani akuzon Afganistanin për strehim të grupeve militante, ndërsa dy fqinjët vazhdojnë shkëmbimin e sulmeve përtej kufirit.
Përshkallëzimi i fundit vjen pas sulmeve ajrore pakistaneze javën e kaluar, për të cilat Islamabadi tha se vranë 70 “terroristë” në Afganistan. Kabuli deklaroi se u kundërpërgjigj me operacione hakmarrëse përgjatë kufirit të enjten në mbrëmje.
Më pas pasuan sulmet gjatë natës mbi Kabul dhe qytete të tjera. Zyrtarët afganë thanë se nuk pati viktima nga këto sulme. Zëdhënësi i kryeministrit pakistanez, Mosharraf Zaidi, pretendoi se 133 ushtarë afganë u vranë dhe mbi 200 u plagosën, ndërsa dhjetëra poste ushtarake dhe mjete të blinduara u shkatërruan.
Të dyja palët raportojnë humbje të rënda, dhe konflikti ka tërhequr tashmë shqetësimin e komunitetit ndërkombëtar.
Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, Antonio Guterres, u ka bërë thirrje palëve të respektojnë të drejtën ndërkombëtare dhe të kërkojnë një zgjidhje diplomatike. Përshkallëzimi ndodh në një kohë kur rajoni tashmë është në tension, për shkak të grumbullimit të madh ushtarak amerikan në përgatitje për një sulm të mundshëm ndaj Iranit.
Përpjekjet e mëparshme për ndërmjetësim nga Turqia, Katari dhe Arabia Saudite kishin sjellë një armëpushim të brishtë pas përplasjeve vdekjeprurëse në tetor të vitit të kaluar, por kjo marrëveshje nuk u mbajt.