HIJA IZRAELITE MBI CEUTËN: Katër muaj para dyndjes, një institut pro-Izraelit kërkoi “Marshin e Gjelbër”
Kriza e paprecedentë në Ceuta po merr përmasat e një dosjeje të rëndë gjeopolitike. Rreth 50–60 mijë persona, kryesisht të rinj marokenë, kaluan ose tentuan të kalonin nga Maroku drejt territorit spanjoll më 30 dhe 31 korrik, duke paralizuar kufirin, strukturat e sigurisë dhe shërbimet e qytetit. Bilanci i raportuar nga autoritetet spanjolle ka arritur në të paktën 72 viktima, ndërsa pjesa më e madhe e të ardhurve është kthyer në Marok.
Ministria e Brendshme e Spanjës raportoi rreth 50 mijë hyrje brenda 24 orësh, ndërsa drejtuesit lokalë të Ceutës e çuan vlerësimin deri në 60 mijë. Afro 48.300 persona u kthyen në Marok në dy ditët e para, por autoritetet vendore vlerësojnë se në qytet vazhdojnë të qëndrojnë rreth 3–5 mijë migrantë.
Në kulmin e krizës, Policia Kombëtare dhe Garda Civile nuk mundën ta ndalonin masën njerëzore dhe u përqendruan kryesisht në shpëtimin e personave që po mbyteshin ose lëndoheshin. Madridi dislokoi ushtrinë, ndërsa më pas vendosi edhe një barrierë lundruese rreth 500 metra të gjatë pranë kufirit detar.
Paralajmërimet që Madridi nuk i përktheu në alarm
Informacione të publikuara pas ngjarjes tregojnë se qeveria spanjolle kishte marrë sinjale paraprake nga burime të inteligjencës ushtarake dhe civile. Alarmet përfshinin shtimin e kalimeve me not, grumbullimin e njerëzve në Fnideq dhe lëvizje drejt kufirit në ditët përpara dyndjes. Megjithatë, autoritetet nuk parashikuan një valë prej dhjetëra mijëra personash dhe pranuan se nuk e kishin kuptuar përmasën e rrezikut.
Sipas vlerësimit më të fundit të shërbimeve spanjolle të inteligjencës, qeveria marokene nuk e planifikoi nga fillimi eksodin, por forcat e saj e toleruan, lejuan që ai të merrte përmasa masive dhe më pas e shfrytëzuan politikisht. Relaksimi i kontrollit përkoi me festimet e Ditës së Fronit, ndërsa Rabati e riktheu menjëherë në diskurs pretendimin mbi Ceutën dhe Melillën.
Zanafilla e menjëhershme e valës duket se ishte një informacion i rremë, i përhapur në rrjetet sociale, sipas të cilit personat që mbërrinin në Ceuta me not nuk mund të ktheheshin më nga Spanja. Pretendimi shtrembëronte një vendim të Gjykatës Supreme që kufizonte kthimet e menjëhershme, por nuk garantonte qëndrimin në territorin spanjoll. Papunësia, varfëria dhe videot e kalimeve të suksesshme shumëfishuan efektin e turmës.
Megjithatë, pasiviteti fillestar i forcave marokene mbetet elementi më i dyshimtë. Mediat spanjolle dhe ndërkombëtare raportuan se rojet qëndruan për një periudhë në distancë, përpara se Rabati të ndryshonte qëndrim dhe të përdorte gaz lotsjellës, ujë me presion dhe forca të shtuara për të ndalur fluksin.
Mesazhi i Rabatit për Spanjën
Kriza shpërtheu në një moment delikat për marrëdhëniet Spanjë–Marok. Madridi kishte intensifikuar kontaktet me Algjerinë, rivalen kryesore të Rabatit, ndërsa në politikën spanjolle ishte rikthyer çështja e shtetësisë për pasardhësit e saharauive. Maroku e konsideron Saharanë Perëndimore pjesë të territorit të tij dhe reagon fort ndaj çdo lëvizjeje që mund të favorizojë Frontin Polisario.
Precedenti është i njohur. Në maj 2021, më shumë se 8 mijë persona kaluan në Ceuta pasi Maroku dobësoi kontrollin kufitar gjatë përplasjes me Spanjën për pranimin në një spital spanjoll të udhëheqësit të Polisarios, Brahim Ghali. Kriza e vitit 2026 përdori të njëjtën pikë presioni, por në përmasa shumë më të mëdha.
Kryeministri Pedro Sánchez e cilësoi dyndjen si shkelje të integritetit territorial të Spanjës, por shmangu akuzimin e drejtpërdrejtë të Mohammed VI. Edhe ministri i Jashtëm José Manuel Albares ka theksuar bashkëpunimin e mëvonshëm të Marokut për frenimin e valës, pavarësisht se e përshkroi ngjarjen si të pazakontë.
Shkrimi që parashikoi një “Marsh të ri të Gjelbër”
Një element i ri po shton pikëpyetjet mbi klimën strategjike që i parapriu krizës. Më 16 mars 2026, analisti amerikan Michael Rubin publikoi në Middle East Forum një shkrim me titullin: “Morocco Should Send a New Green March into Ceuta and Melilla”.
Në të, Rubin i sugjeronte Marokut të përsëriste modelin e “Marshit të Gjelbër” të vitit 1975: të grumbullonte qytetarë, të dërgonte mjete të rënda drejt kufirit dhe të organizonte hyrjen e civilëve të paarmatosur në Ceuta e Melilla për ngritjen e flamurit maroken. Autori argumentonte gjithashtu se reagimi i NATO-s nuk do të ishte automatik për shkak të pozicionit gjeografik të dy qyteteve.
Ky interpretim i NATO-s nuk është përfundimtar. Aleanca ka deklaruar se ekziston për të mbrojtur të gjithë aleatët dhe se aktivizimi i nenit 5 për Ceutën ose Melillën do të ishte në fund një vendim politik i vendeve anëtare.
Rëndësia e artikullit qëndron te ngjashmëria mes skenarit të përshkruar në mars dhe ngjarjes së korrikut: përdorimi i një mase të madhe civile për të krijuar një fakt të kryer, për të neutralizuar reagimin ushtarak spanjoll dhe për ta kthyer sovranitetin mbi Ceutën në krizë ndërkombëtare.
Pse del “hija izraelite”
Middle East Forum nuk është institucion izraelit dhe artikulli i Rubin nuk mund të paraqitet si urdhër i qeverisë së Izraelit. Ai është një institut amerikan, por me orientim të fortë pro-Izraelit dhe drejton projektin Israel Victory Project, i cili deklaron se synon të ndikojë politikën amerikane dhe izraelite në konfliktin me palestinezët.
Pas shpërthimit të krizës, ambasadori izraelit në OKB, Danny Danon, e sulmoi Madridin duke iu referuar Ceutës dhe Melillës si enklava koloniale spanjolle në Afrikë. Deklarata favorizonte drejtpërdrejt narrativën territoriale të Rabatit, megjithëse diplomacia izraelite u përpoq më pas ta paraqiste si qëndrim personal dhe jo si politikë zyrtare shtetërore.
Maroku dhe Izraeli kanë ndërtuar që prej normalizimit të marrëdhënieve në vitin 2020 një partneritet të gjerë ushtarak dhe inteligjence. Marrëveshja e mbrojtjes e vitit 2021 përfshin bashkëpunimin në siguri dhe industri ushtarake, ndërsa Rabati ka negociuar blerjen e një sateliti izraelit zbulimi me vlerë rreth një miliard dollarë.
Izraeli mbështet gjithashtu sovranitetin maroken mbi Saharanë Perëndimore, ndërsa marrëveshja e normalizimit u ndërmjetësua nga Shtetet e Bashkuara në këmbim të njohjes amerikane të pretendimit të Rabatit mbi territorin e diskutueshëm.
Këto lidhje, artikulli i muajit mars dhe përfshirja e figurave izraelite në debatin mbi “kolonializmin” spanjoll krijojnë indicie politike dhe strategjike, por nuk përbëjnë provë se Izraeli ka organizuar dyndjen.
Çfarë është provuar dhe çfarë mbetet dyshim
Të dhënat e deritanishme mbështesin përfundimin se Maroku e pa valën duke u formuar, nuk e ndaloi në fazën fillestare dhe e përdori si instrument presioni ndaj Spanjës. Vetë shërbimet spanjolle vlerësojnë se Rabati e lejoi dhe e instrumentalizoi ngjarjen, por nuk e kishte projektuar paraprakisht në të gjitha hollësitë.
Nuk ka ndërkaq prova publike për komunikime operative mes qeverisë marokene dhe Izraelit, financim të migrantëve, organizim të autobusëve apo përfshirje të Mossadit. Associated Press i ka klasifikuar pretendimet për një operacion të drejtpërdrejtë izraelito-amerikan si teori të pambështetura nga prova.
Megjithatë, kriza nuk mund të shkëputet nga sfondi më i gjerë: aleanca Marok–Izrael, mbështetja për pretendimet territoriale të Rabatit, shkrimi paraprak që propozonte një “Marsh të ri të Gjelbër” dhe shfrytëzimi i menjëhershëm propagandistik i kaosit kundër Pedro Sánchezit.