Trump i hap derën Turqisë për F-35: vendimi që trondit Izraelin, sfidon Kongresin dhe prek sekretet ushtarake të SHBA-së
Presidenti amerikan Donald Trump po shqyrton rikthimin e Turqisë në lojën e avionëve luftarakë F-35, një lëvizje që mund të përmbysë një nga vendimet më të rëndësishme të mandatit të tij të parë dhe të hapë një përplasje të re brenda NATO-s.
Çështja është tepër e ndjeshme, sepse Turqia u përjashtua nga programi F-35 në vitin 2019, pasi bleu nga Rusia sistemin e mbrojtjes ajrore S-400. Për Uashingtonin, ky sistem përbënte rrezik të drejtpërdrejtë për sigurinë e avionit më të avancuar amerikan, pasi radarët rusë mund të mblidhnin të dhëna teknike mbi aftësitë e F-35 dhe, në teori, t’ia kalonin ato Moskës.
Në atë kohë, SHBA vendosi sanksione ndaj Ankarasë dhe pezulloi pjesëmarrjen e Turqisë në programin e F-35. Zyrtarët amerikanë argumentuan se prania e S-400 brenda një vendi anëtar të NATO-s rrezikonte teknologjinë ushtarake amerikane dhe mund të krijonte dobësi serioze për mbrojtjen e aleancës. Turqia i kundërshtoi këto pretendime, duke thënë se sistemi rus nuk përbënte kërcënim për NATO-n.
Tani, situata po ndryshon. Gjatë qëndrimit në Ankara, Trump e ka cilësuar presidentin turk Recep Tayyip Erdogan si “mik” dhe ka vlerësuar Turqinë si një aleate më besnike se disa vende të tjera. Ai ka sinjalizuar gjithashtu mundësinë e heqjes së sanksioneve dhe të rihapjes së diskutimit për furnizimin e Ankarasë me F-35.
Por një vendim i tillë do të ishte shpërthyes. Izraeli e kundërshton fuqishëm rikthimin e Turqisë te F-35, pasi aktualisht është i vetmi vend në Lindjen e Mesme që operon këtë avion dhe e sheh epërsinë ajrore si element jetik të sigurisë së tij. Nga ana tjetër, Kongresi amerikan ka vendosur kufizime ligjore që e bëjnë të paqartë se si Trump mund ta anashkalojë ndalimin për shitjen e këtyre avionëve Turqisë.
Nëse realizohet, shitja e F-35 do të shënonte një kthesë të madhe në marrëdhëniet SHBA–Turqi dhe do ta rikthente Ankaranë në qendër të arkitekturës ushtarake të NATO-s. Por njëkohësisht do të rihapte pyetjen më të vështirë: a mund t’i besohet teknologjia më sekrete amerikane një vendi që ende zotëron sistemin rus S-400?