Izraelitët blejnë fshatin e braktisur në Qipro - Trozena ndez alarmin për pronat dhe heshtjen e autoriteteve shtetërore
Një fshat i braktisur në jug të Qipros është kthyer papritur në qendër të një debati të nxehtë politik, ekonomik dhe shoqëror, pasi raportimet lokale zbuluan se një kompani me interesa izraelite po përgatit një projekt të madh zhvillimi në Trozena, një vendbanim i vjetër në zonën e Limasolit. Çështja mori përmasa të mëdha pas pretendimeve virale në rrjetet sociale se investitorë izraelitë kishin blerë rreth 70% të fshatit, kishin marrë kontrollin e një pjese të madhe të tokës dhe ndërtesave, madje se roje private kishin kufizuar hyrjen e vizitorëve në disa zona.
Sipas mediave qipriote, e konfirmuar deri tani është se një biznesmen izraelit ka blerë rreth 70% të ndërtesave të fshatit nga pronarë privatë, bashkë me një sipërfaqe të konsiderueshme toke bujqësore. Trozena është një fshat praktikisht i braktisur prej dekadash: sipas kreut të komunitetit Arsos–Trozena–Gerovasa, Yiannakis Giannaki, banori i fundit është larguar në vitin 1980, ndërsa zona ishte braktisur gradualisht pasi shteti nuk kishte siguruar infrastrukturë bazë, përfshirë energji elektrike dhe ujë.
Projekti që ka ndezur reagimet parashikon ndërtimin e 60 banesave, një kampingu dhe një punishteje vere. Sipas Phileleftheros, kërkesat për leje urbanistike janë paraqitur nga një kompani me interesa izraelite, por lejet ende nuk janë miratuar. Aplikimet nuk janë depozituar si një projekt i vetëm i unifikuar: dy kërkesa lidhen me 60 banesat, një tjetër me punishte vere dhe një tjetër me kampingun.
Në qendër të projektit qëndron kompania THV Home Resort (Trozena) Ltd, e regjistruar në Qipro më 10 prill 2023, me status aktiv dhe adresë zyrtare në Trozena. Të dhënat e regjistrit qipriot e listojnë kompaninë me numër regjistrimi ΗΕ 445947 dhe përmendin disa zyrtarë të saj, përfshirë Hagit Kertes, Uriel Kertesz dhe Ioannes Panagides. Megjithatë, të dhënat e plota për aksionarët kërkojnë raport të zgjeruar dhe nuk janë të gjitha të hapura publikisht.
Ndërkohë, vetë projekti prezantohet publikisht si “New Trozena”, një përpjekje për ta kthyer fshatin në një hapësirë turizmi, vere dhe agroturizmi. Faqja zyrtare e projektit flet për një vend ku “e shkuara takon të tashmen” dhe ku synohet të ruhet historia e Trozenës, ndërsa krijohet një e ardhme e re për vizitorët. Në materialet publike përmenden edhe Trozena Resort dhe Trozena Winery, me kontakte të veçanta për secilën strukturë.
Reagimet u ashpërsuan sidomos pas pretendimeve se fshati po kthehej në një zonë private, ku qytetarët nuk mund të hynin lirisht. Këto pretendime janë mohuar nga autoritetet lokale. Kreu i komunitetit, Yiannakis Giannaki, deklaroi se Trozena nuk është “tokë private izraelite”, se fshati mbetet i hapur për vizitorët dhe se nuk ka roje sigurie që ndalojnë hyrjen e qytetarëve. Ai kërkoi që kushdo që pretendon se është penguar të hyjë në zonë, të paraqesë prova dhe ankesë tek autoritetet.
Giannaki sqaroi gjithashtu se pretendimet për prishjen e Kishës së Agios Georgios janë të pavërteta. Sipas tij, në kishë është mbajtur shërbesë vetëm pak ditë më parë, ndërsa objekti është mirëmbajtur me shpenzimet e kompanisë që po zhvillon projektin në Trozena. Ai shtoi se janë instaluar edhe ambiente moderne tualeti, diçka që zona nuk e kishte pasur më parë. Në rastet kur persona mund të jenë larguar nga ndonjë pjesë e zonës, sipas tij, kjo mund të ketë ndodhur vetëm nëse kanë hyrë në kantiere ndërtimi, për arsye sigurie.
Debati ka marrë edhe përmasa politike dhe mjedisore. Partia e Ekologëve në Qipro ka kërkuar kontroll të plotë mbi projektin, duke argumentuar se shndërrimi i një fshati të tërë, ose i një pjese të madhe të tij, në investim privat me dhjetëra banesa, kamping dhe punishte vere nuk mund të trajtohet si një çështje e thjeshtë urbanistike. Sipas tyre, projekti prek identitetin rural, trashëgiminë arkitekturore, mjedisin natyror dhe të drejtën e komuniteteve lokale për të pasur fjalë mbi të ardhmen e zonës.
Për momentin, Trozena nuk është zyrtarisht një “fshat i mbyllur” dhe as një territor i dalë jashtë kontrollit të autoriteteve qipriote. Por ajo është kthyer në simbol të një debati shumë më të madh: çfarë ndodh kur një fshat i braktisur, me histori, tokë, ndërtesa dhe hapësira publike, bëhet objekt i një projekti të madh privat nga investitorë të huaj. Blerjet e mëdha të pronave, aplikimet për dhjetëra banesa dhe profili izraelit i investitorëve kanë mjaftuar për ta kthyer Trozenën në një çështje shpërthyese në Qipro, edhe pse autoritetet këmbëngulin se hyrja në fshat mbetet e lirë dhe se projekti nuk ka marrë ende dritën jeshile përfundimtare.