Trump i tremb aleatët, Xi i gllabëron: kurthi kinez që po çan Perëndimin
Analiza e Michael Kovrig në Foreign Affairs ngre një tezë të fortë: rikthimi i Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë po i shtyn aleatët tradicionalë të SHBA-së drejt Pekinit, ndërsa Xi Jinping po e shfrytëzon këtë çarje për të paraqitur Kinën si qendrën e re të rendit global. Sipas autorit, problemi nuk është vetëm fuqizimi i Kinës, por edhe fakti që aleatët e Amerikës, të frikësuar nga sjellja transaksionale dhe agresive e Trump, po kërkojnë siguri alternative në marrëdhënie më të ngushta me Pekinin.
Simboli më i fortë i kësaj dinamike është vizita e kryeministrit kanadez Mark Carney në Pekin, pas kërcënimeve të Trump për ta aneksuar Kanadanë si “shteti i 51-të”. Carney, i cili më parë e kishte quajtur Kinën kërcënimin më të madh gjeopolitik për Kanadanë, u shfaq në Sallën e Madhe të Popullit në Pekin duke folur për partneritet dhe për një “rend të ri botëror”. Për autorin, kjo nuk ishte thjesht një skenë diplomatike e sikletshme për Uashingtonin, por shenjë e një modeli të ri: liderë të shqetësuar nga Trump që nxitojnë drejt Xi Jinpingut për të treguar se kanë alternativa.
Gjatë vitit 2025 dhe fillimit të 2026-s, liderë nga Australia, Franca, Gjeorgjia, Zelanda e Re, Portugalia, Serbia, Sllovakia, Spanja, BE-ja, Finlanda, Irlanda, Koreja e Jugut, Britania, Uruguai dhe Gjermania vizituan Kinën. Kjo valë vizitash, e paraqitur nga media shtetërore kineze si dëshmi e ngritjes së Pekinit, i shërben narrativës së Partisë Komuniste Kineze: Kina po ngrihet, Amerika po bie, dhe bota po vjen vetë në Pekin.
Në pamje të parë, këto vizita mund të duken pragmatike. Secili vend kërkon tregje, investime, lehtësim tarifash apo hapje për produktet e veta. Por në total, sipas analizës, ato përbëjnë një fitore të madhe propagandistike për Xi. Udhëheqësit perëndimorë ecin mbi tapetin e kuq, pranojnë koreografinë autoritare të Pekinit dhe përdorin gjuhën e “partneriteteve strategjike” e “rivendosjes së marrëdhënieve”, ndërsa shmangin publikisht tema si të drejtat e njeriut, spiunazhi, Tajvani, ndërhyrjet e huaja apo mbështetja kineze për Rusinë.
Kovrig argumenton se Pekini nuk luan për fitore të shpejta, por për avantazh strategjik afatgjatë. Kina i përdor marrëdhëniet ekonomike si armë politike: hap ose mbyll tregje, vendos tarifa, ndëshkon shtete të pabindura dhe shpërblen ato që tregojnë më shumë deferencë. Shembujt janë të qartë: Kanadaja lehtësoi kufizimet ndaj makinave elektrike kineze në këmbim të uljes së tarifave për kanolën dhe produktet ushqimore; vende evropiane kanë kërkuar lehtësime për bulmet, mish, pije alkoolike apo produkte bujqësore; ndërsa Britania, pas një afrimi me Pekinin, mori ulje tarifash për whisky-n skocez, por njëkohësisht miratoi një ambasadë të re kineze në Londër dhe tërhoqi akuza në një çështje spiunazhi.
Problemi, sipas autorit, është se këto marrëveshje nuk e bëjnë Perëndimin më të fortë, por më të varur. Vendet perëndimore eksportojnë gjithnjë e më shumë produkte bujqësore, ushqime të përpunuara dhe burime natyrore drejt Kinës, ndërsa importojnë prej saj mallra industriale, teknologji, bateri, automjete elektrike dhe produkte me vlerë të lartë. Kjo e kthen shumë prej tyre në furnizues të lëndëve të para për fabrikën kineze, ndërsa vetë bazat e tyre industriale dobësohen.
Kina, ndërkohë, po rrit dominimin industrial në përmasa historike. Deficiti tregtar global në favor të saj arriti në rreth 1.2 trilion dollarë, ndërsa vendi prodhon tashmë rreth 30% të prodhimit industrial global. Sipas parashikimeve të përmendura në analizë, kjo shifër mund të shkojë në 45% deri në vitin 2030, ndërsa fuqitë tradicionale industriale si Gjermania, Japonia dhe SHBA-ja pritet të humbasin më shumë terren. Kjo është arsyeja pse disa analistë flasin për një “goditje të dytë kineze” ndaj industrisë globale.
Evropa e kupton problemin, por nuk vepron e bashkuar. Emmanuel Macron ka paralajmëruar se suficiti tregtar kinez është i paqëndrueshëm dhe se Pekini “po vret klientët e vet” duke mos importuar mjaftueshëm nga Evropa. Friedrich Merz ka ngritur shqetësime për deficitin tregtar dhe goditjen ndaj industrisë gjermane, veçanërisht sektorit të automobilëve, ku eksportet drejt Kinës kanë rënë ndjeshëm. Por, sipas analizës, këto ankesa nuk kanë peshë nëse secili vend shkon veçmas në Pekin për të marrë një marrëveshje të vogël tregtare për vete.
Në këtë pikë, autori kritikon mungesën e një koalicioni të vërtetë perëndimor ndaj Kinës. Në vend që vendet demokratike të koordinojnë politikat për investimet, eksportet strategjike, teknologjinë, mineralet kritike, Tajvanin dhe mbështetjen kineze për Rusinë, ato bëjnë lëshime të fragmentuara. Kështu Pekini nuk përballet me presion kolektiv, por me liderë të ndarë që kërkojnë lehtësime të momentit. Dhe në çdo raund të tillë, Xi fiton më shumë: ekonomikisht, politikisht dhe propagandistikisht.
Pjesa më e ndjeshme e analizës lidhet me vizitën e pritshme të Trump në Kinë. Autori paralajmëron se Trump mund të tundohet të bëjë atë që kanë bërë liderët e tjerë: të kërkojë një marrëveshje të madhe, me njoftime spektakolare dhe fitore të shpejtë mediatike. Ai mund të synojë blerje kineze të sojës, gazit natyror dhe avionëve Boeing, kufizim të prekursorëve të fentanilit dhe furnizim të qëndrueshëm me minerale të rralla. Por në këmbim, Xi mund të kërkojë ulje të mbështetjes amerikane për Tajvanin, dobësim të kontrolleve teknologjike, zbutje të sanksioneve dhe hapje më të madhe për investimet kineze në SHBA.
Nëse Trump e bën këtë, sipas Kovrig, dëmi do të jetë shumë më i madh se një marrëveshje e keqe tregtare. Aleatët do të kuptojnë se Uashingtoni është gati të sakrifikojë interesat e përbashkëta për një titull gazete ose një marrëveshje personale. Kjo do t’i shtynte edhe më shumë drejt politikës së “hedging” ndaj Kinës dhe do ta bindte Xi se edhe Amerika është e gatshme të përulet përballë Pekinit kur i duhet një fitore e shpejtë.
Alternativa që propozon analiza është më e vështirë, por më strategjike. Trump dhe liderët e tjerë duhet t’i përdorin vizitat në Kinë jo për fotografi, marrëveshje kalimtare dhe gjuhë të butë diplomatike, por për të vendosur vija të kuqe. Ata duhet të flasin hapur për shqetësimet strategjike, ekonomike dhe të të drejtave të njeriut; të kërkojnë lirimin e të burgosurve politikë; të mbrojnë Tajvanin; të ruajnë teknologjitë kritike; të harmonizojnë kontrollet e eksporteve dhe investimeve; dhe të vendosin kosto për shantazhin ekonomik kinez.
Në fund, analiza thotë se suksesi i një vizite në Pekin nuk duhet matur me vlerën monetare të marrëveshjeve të nënshkruara apo me respektin ceremonial që ofron Xi. Duhet matur me pyetjen: a e kufizon sjelljen agresive të Kinës? A e dobëson merkantilizmin e saj? A ruan autonominë politike dhe ekonomike të vendeve demokratike? Nëse jo, atëherë çdo “fitore” në Pekin është vetëm një lëshim i ri në kurthin e Xi.
Thelbi i analizës është i qartë: Trump, me sjelljen e tij ndaj aleatëve, po i jep Kinës një dhuratë strategjike. Xi nuk ka nevojë t’i pushtojë aleatët e Amerikës; mjafton t’i presë në Pekin me tapet të kuq, t’u japë disa lehtësime të vogla dhe t’i bëjë të duken sikur rendi i ri botëror kalon nga Kina. Nëse Perëndimi nuk koordinohet, nuk vendos kosto dhe nuk mbron vijat e kuqe, atëherë kurthi kinez do të funksionojë: vendet demokratike do të fitojnë pak stabilitet afatshkurtër, por do të humbin forcën kolektive që u duhet për t’i rezistuar Pekinit.